Onix ajiotaji, vazirning ogohlantirişi va maktablarga avtomat tarqatiş taklifi - hafta dayjesti
|15:05 / 06.11.202248 18818 min
Onix'ga 4 soat içida 1 yillik navbat hosil böldi. Toşkentga “garmoşkali” avtobuslar qaytadi. Rossiyadagi safarbarlikdan qoçayotganlarni körgan özbek deputati taklif bilan çiqdi. Yakunlanayotgan haftaning şu va boşqa voqealari – Kun.uz dayjestida.
Onix: Yetkazib beriş muddatlari 2024 yilgaça çözilib ketdi
Haftaning eng şov-şuvli voqeasi – kutilganidek, Chevrolet Onix sotuvi boşlangani böldi. Biz bu mavzuga avvalgi dayjestimizda ham töxtalgan edik. 9 ming dollardan 12 ming dollargaça bölişi va’da qilingan avtomobil oxir-oqibat eng arzon komplektatsiyasi salkam 13 700 dollardan sotuvga çiqdi.
UzAuto monopol statusga egaligi şaroitida, narxning kutilganidan balandroq bölgani talab yuqori bölişiga xalal bera olmadi. Qator avtosalonlarda tirbandliklar yuzaga keldi. Ijtimoiy tarmoqlar esa satirik memlar va videolarga töldi. Balki şu sababdanmi, xaridorlarning hammasi ham kamera qarşisida jurnalistlarga intervyu berişni xohlamadi. Ayrimlar esa yangi modelni olayotganini oddiy sabab bilan izohladi, ya’ni odamlar hozirgi modellardan zerikib ketgan: “Endi... Bilmayman... Bitta-yarimta yangi maşina minaylik devdik-da...”
Kompaniyaning ma’lum qilişiça, 1 noyabrda tuzilgan şartnomalar soni odatiy kunlarga qaraganda salkam 30 baravarga köp bölgan. Natijada atigi 3-4 soat içida 1 yillik navbat şakllanib ulgurdi. Şartnomaga yangi qöşilgan bandga asosan, mijozlar belgilangan muddatdan keyin yana 45 kungaça keçikişiga ham rozi bölişyapti. Ya’ni 50 foiz pulini hozir tölaganlar maşinasini 2024 yilda olişi ham mumkin. Kompaniya xaridorlarni tinçlantirib, tuzilgan şartnomalarning köpi 7 kun içida pul tölanmagani uçun bekor bölib ketişi, natijada 1 haftadan keyin muddat qisqarişi mumkinligini ma’lum qildi.
Yangi modelga investitsiya sifatida qarayotganlar köpligini aytiş kerak – xaridorlarning 45 foizi birdaniga ikkita va undan ortiq Onix uçun şartnoma olgan. Ularga birinçi buyurtmasidan keyingilarining yetkazib beriş muddati qöşimça 4 oyga oşadi.
Avtomobilning eng qimmat varianti 17 ming dollardan sotilyapti. Sotuvning birinçi kunidagi şartnomalarning 60 foizi aynan top komplektatsiya uçun tuzilgan. Bu komplektatsiyadagi Onix'ning qolganlaridan
– turbo dvigatel, avtomat uzatmalar qutisi, eşikni kalitsiz qulfdan oçiş va Start/Stop qulayliklariga ega. Lekin lyuki yöq – xaridorlar köproq şundan norozi bölyapti. Kompaniya lyuk opsiyasini keyingi yil çiqariladigan yanada qimmatroq komplektatsiya uçun asrab qöygan.
Toşkent: Iflos havo, degradatsiya uçragan jamoat transporti va drenaj tizimi
“Toşkentning havosida nafas olib bölmaydi”. Nobel mukofoti sovrindori Raye Kvon Çungning Özbekiston haqidagi ilk taassurotlaridan biri aynan şunday böldi. “Toşkentga kelgan kunim baxtimga yomğir yoğayotgan ekan, havo juda toza edi. Lekin yomğir tingaç, haqiqatan havoning iflosligi, nafas olib bölmasligini sezdim”, – dedi koreyalik professor.
Ha, Nobel mukofoti laureati aytganidek, şaharda tozaroq havo faqat yoğingarçilik kunlarida böladi. Lekin bunday kunlarda şahar aholisi boşqa muammo – toşqinlar iskanjasida qoladi. Jala emas, dovul emas, şunçaki oddiy yomğir ham 5-6 soat içida Toşkent köçalari suv ostida qolişi uçun yetarli bölyapti. Bunday holat çorşanba kuni ham takrorlandi.
Toşkent şahar hokimligi köçalarga suv toşganiga munosabat bildirib, köçalar va ariqlarga odamlar taşlayotgan çiqindilar drenaj tizimini bloklab qöyayotganini ma’lum qildi va aholidan çiqindilarni belgilangan joylarga taşlaşni iltimos qildi. Bu töğri çaqiriq albatta, lekin e’tiborlisi şundaki, rasmiy bayonotda şahardagi drenaj tizimi halokatli ahvolda ekani haqida bir oğiz ham gapirilmagan. Bu muammoni hal qiliş böyiça tayinli reja ham borga öxşamaydi. Eslatib ötamiz, hokimlik bundan 4 yil oldin ayni şu masala böyiça işçi guruh tuzgan, öşanda Toşkentning drenaj-lotok tizimiga dunyoning yirik megapolislari tajribasi tatbiq etilişi aytilgan edi.
Nobel sovrindori aytgan havo iflosligi masalasiga qaytsak. Ekologiya qömitasining ma’lum qilişiça, Toşkentda atmosferaga zararli taşlanmalarning 93 foizi avtomobillarga töğri keladi. Ya’ni havo iflosligining asosiy sababi – şaharda avtomobillarning köpligi. Avtomobillarni kamaytiriş uçun esa odamlar şaxsiy maşinada emas, köproq jamoat transportida yurişi kerak. Raye Kvon Çung ham şuni ta’kidlab, şahar rahbarlarini bu masalaga jiddiy e’tibor berişga çaqirdi. “Agar köpçilik şaxsiy maşinasini haydab yuraversa, vaziyat bundan ham yomonlaşadi. Odamlar şahar içiga öz avtomobilida kirmagani ma’qulroq”, dedi u.
Toşkentga kiriş joylarida bepul avtoturargohlar bölişi, şaharga kelayotgan haydovçilar avtomobilini öşa yerda qoldirib, uyoğiga jamoat transportiga ötirib ketişi haqida bir neça yildan beri gapiriladi, bu tegişli qarorlarda ham yozilgan va muddatlar allaqaçon ötib ketgan. Şu hafta muddati ötib ketgan vazifalar soni yana bittaga köpaydi: 1 noyabrgaça Toşkentning 11 ta köçasida pulli töxtaş joylari, ya’ni parkomatlar paydo bölişi kerak edi.
Toşkent şahrining jamoat transportini oşiriş rejasi raqamlarda / Foto: «Toşkenşahartransxizmat» AJ
Avtoturargohlar va parkomatlar bilan birga, eng asosiy masala – jamoat transportlarini köpaytiriş ham juda sekin ketyapti. Şu hafta Transport vazirligi bergan ma’lumotga köra, hozir şahardagi avtobuslarning yarmini taşkil etuvçi kiçik hajmli avtobuslardan töliq voz keçiladi. Şaharga katta hajmli, “garmoşkali” avtobuslar qaytişi kutilyapti. Vazirlikning rejasiga köra, keyingi 5 yil içida Toşkentga 1063 ta katta va örta hajmli avtobuslar sotib olinadi. Lekin şunda ham şahardagi jamoat transportlari soni hatto 2001 yildagi körsatkiçga ham yetmaydi.
Gap şundaki, 1991 yilda Toşkent şahar jamoat transportida, metrodan taşqari, 2236 ta avtobus, 527 ta tramvay, 428 ta trolleybus – jami 3191 ta harakatlanuvçi tarkib bölgan. Ötgan 30 yil davomida şaharda aholi soni bir yarim baravarga köpaygan, lekin jamoat transporti dahşatli darajada degdaratsiyaga uçragan: avtobuslar soni ikki baravarga kamaygan, mingga yaqin tramvay va trolleybuslar esa şunçaki yöq qilingan.
Senat saytiga hakerlar hujumi
Özbekistonda qonun çiqaruvçi hokimiyatning eng oliy organi – Senatning rasmiy sayti kiberhujumga uçradi. Saytga buzib kirgan haker(lar) unda “Kiberxavfsizlik markaziga salomlar” deb yozib qoldirdi.
Avvalroq Oliy attestatsiya komissiyasi va Surxondaryo viloyati hokimligining ham sahifalari buzilgan, umuman, Özbekistonda davlat organlari saytlarining himoyasiga odatda yuqori baho berilmasligidan kelib çiqib, Senat sayti voqeasiga köpçilik ortiqça e’tibor ham bermagan edi. Lekin keyingi voqealar intrigani keltirib çiqardi.
Sayt buzilganidan ikki kun ötib, 4 noyabrda MY5 telekanali saytga hujum qilganlar 14 yoşli ösmirlar ekani haqida ma’lumot berdi. Reportajda 6 ösmirdan iborat guruh özini MarshGolden deb nomlaşi aytiladi. Özini jamoat yetakçisi deb taniştirgan yigit telekanalga bergan anonim intervyusida kiberhujumlar bilan şuğullanişni 2019 yildan boşlaganini aytgan. U öşa paytda, ya’ni 11 yoşligida Kundalik.com saytiga buzib kirib, baholarini töğrilab olganini eslagan.
“2 noyabr kuni soat 11:00da davlatga saytning zaifligini körsatiş maqsadida kiberhujumni amalga oşirdik. Bizda kiberxavfsizlik rivojlanmagan, bu bizga endi kirib kelgani uçun saytlarimizda zaifliklar hali köp”, – deydi yoş haker deya taniştirilgan yigit.
5 noyabr kuni esa IIV Kiberxavfsizlik markazi MY5 telekanali reportajini inkor etdi. Markaz axborotiga köra, Senat saytiga hujum qilgan yigit boşqa Namanganning Norin tumanida yaşaydi, u 3 noyabr kuni aniqlangan. Kiberxavfsizlik markazi lavhasida anonim keltirilgan yigit ham saytning zaifligini körsatiş maqsadida uni buzganini aytadi. U MY5 telekanali lavhasida aytilgan ma’lumotlarni yolğon deb atagan.
“MarşGolden'ni men yaratganman. Telegram-kanal ham meniki, admin ham menman. [...] Men bu narsaning noqonuniyligini bilmagandim”, – degan norinlik yigit. Kiberxavfsizlik markazi haker qonunga muvofiq javobgarlikka tortilişini ma’lum qildi.
Deputat maktablarga qurol tarqatişni taklif qildi
Rossiyaning Ukraina bilan çegaradoş hududlari – Kursk, Bryansk, Belgorod, Voronej, Rostov va Krasnodarda öqiyotgan özbekistonlik talabalar vatanga qaytişi mumkin. Ularga öqişini Özbekistondagi davlat oliygohlariga istisno tariqasida köçirişga ruxsat berildi. Ukrainadagi uruş davomida ular yaşayotgan hududlarga ham havodan zarbalar berib kelinyapti.
Hafta davomida Rossiyadagi vatandoşlarning Ukrainadagi uruşga jalb etilgani haqida yangi xabarlar bölmadi. Oxirgi vaqtlarda juda köp kuzatilgan bunday holatlar safarbarlik rasman tugagani haqidagi e’londan keyin hozirça mediamakonda közga taşlanmayapti. Şunday bölsa-da, qator manbalarda mobilizatsiya yaşirin tarzda davom etayotgani aytilyapti.
Iqbol Mirzo / Foto: Kun.uz
Rossiyadagi safarbarlikka Özbekiston Oliy Majlisi deputati, şoir Iqbol Mirzoning munosabati şu hafta köpçilikning e’tiborini tortdi. U parlamentda hisob bergan xalq ta’limi vaziriga murojaat qilarkan, safarbarlik e’lon qilinganidan keyin yuz minglab rossiyaliklar vatanidan ketayotganini aytib, göyoki Özbekiston bundan saboq çiqarişi kerakligiga işora qildi.
“Bor-yöği 3 foiz maktablarimizda [öquv-maşğulotlarida foydalaniladigan] qurollar bor. Mana şu şaroitda qöliga qurol uşlab körmagan bolada qanday qilib bu tuyğu paydo böladi. Biz öqigan paytlarda hamma maktablarda kamida öntadan AKM avtomatlari bölardi va buni qölimizda uşlab, zavqini tuyganmiz.
[...] Bu masalaga jiddiy qarab, nazoratini yölga qöyiş kerak. Temur bobomizning: “Agar tinçlikni istasang, uruşga tayyor tur” degan maşhur gaplari bor. Sobiq şöro hududida bölayotgan voqealar, qisman mobilizatsiya e’lon qilingaç vatanini taşlab ketayotgan yuz minglab odamlar, yigitlar bugungi masalaning jiddiy ekanini körsatyapti”,–dedi Iqbol Mirzo.
Deputatning bu sözlari jamoatçilikda savollar uyğotgani sababi tuşunarli: Rossiya hozirda mudofaa uruşini emas, bosqinçilik uruşini olib boryapti. Bosqinçilik uruşida qatnaşmaslik uçun boşqa joyga ketayotgan rossiyaliklar esa Iqbol Mirzo aytmoqçi bölgan fikrga dalil böla olmaydi.
Qöşimça sifatida aytib ötamiz, “Tinçlikni istasang, uruşga tayyor tur” degan iqtibosning Amir Temurga aloqasi yöq. Bu jumla milodiy 4-asrda yaşagan Rim yozuvçisi Vegetiusning kitobida uçraydi. Undan avvalroq esa bunday ğoya yunon va xitoy manbalarida tilga olingan.
“Agar islohotlarni keçiktirsak, iqtisodiy ösişni saqlab qolib bölmaydi” — Timur Işmetov
Şanhay Hamkorlik Sammitiga atab katta qurilişlar qilingan Samarqand öşa sammitdan beri anjumanlar şahriga aylanib qoldi. Şaharda deyarli har kuni turli-tuman konferensiyalar va forumlar bölib ötyapti. 3-4 noyabr kunlari navbat Özbekiston iqtisodiy forumiga keldi.
Mingdan ortiq mehmonlar va nufuzli xalqaro taşkilotlar rahbarlari qatnaşgan forumning ahamiyatiga ortiqça baho berişdan tiyilgan holda, aytiş mumkinki, bölib ötgan davlat suhbatlarida muhim bayonotlar ham yangradi. Masalan, moliya vaziri Timur Işmetov Özbekiston iqtisodiyoti qiyin bosqiçda ekanini oçiq aytdi.
Foto: Moliya vazirligi
Uning sözlarini oddiyroq qilib tuşuntiradigan bölsak, hozir davlat xarajatlari haddan taşqari köpligi uçun budjet defitsiti ança katta, bu defitsitni yopiş uçun avvalgidek qarz oliş esa endi oson emas, çunki hozir dunyoda qarz narxlari oşib ketgan. Qolaversa, Özbekistonning taşqi qarzi ma’lum darajaga yetib ulgurdi. Öz-özidan tuşunarliki, hozirda faqat ikkita yöl qolmoqda: keraksiz xarajatlardan tiyiliş, ya’ni budjet xarajatlarini qisqartiriş va köproq investorlarni jalb qiliş. Investorlar kelişi uçun esa islohotlar davom etişi kerak.
“Agar islohotlarni keçiktirsak yoki orqaga sursak, keyingi ikkinçi yoki uçinçi yildan iqtisodiy ösişni saqlab qolişning imkoniyati bölmaydi”, – dedi Timur Işmetov. U islohot deganda teng raqobat şaroitini yaratiş, energetika va boşqa tarmoqlarda narxlarni erkinlaştirişni nazarda tutdi.
Elektr energiyasi va tabiiy gaz sohasidagi muammolarning yeçimi narxlarni erkinlaştirişga borib taqalişini forumda sözga çiqqan Jahon banki vitse-prezidenti Anna Berda ham aytib ötdi. Osiyo taraqqiyot banki vitse-prezidenti Şiksin Çen esa hukumatni ta’lim va tibbiyotga köproq e’tibor qaratişga çaqirdi. Xalqaro valuta jamğarmasi missiyasi rahbari Ron van Ruden millionlab özbekistonliklar çet elga borib işlayotgani haqida gapirib, mamlakatning içkarisida işçi örinlari yaratiş uçun kiçik va örta biznesga erkinlik beriş, qöşni davlatlar bilan köproq integratsiyaga kirişiş kerakligini aytdi.
Öz navbatida, hukumat rasmiylari öz nutqlarida 5 yildan keyin Özbekistonda davlatga qaraşli faqat bitta bank qolişi, AES quriş rejasidan voz keçilmasligi, Jahon savdo taşkilotiga a’zolik böyiça muzokaralar tez orada yangi bosqiçga çiqişi haqida gapirişdi.
Eslatib ötamiz, kelayotgan haftada Samarqandda yana bir katta sammit – Turkiy davlatlar taşkilotining birinçi sammiti bölib ötadi. Şu munosabat bilan şaharga kiriş yöllari 10-11 noyabr kunlari yopiladi. 8-11 noyabr kunlari Samarqand xalqaro aeroportiga qönadigan samolyotlar Navoiy aeroportiga yönaltiriladi.
Umrzoqovning maktablar böyiça selektori
Foto: Prezident administratsiyasi
Prezident administratsiyasi rahbari Sardor Umrzoqov maktablardagi muammolar yuzasidan yiğiliş ötkazdi. Ma’lum bölişiça, Surxondaryoning Şörçi tumanida işlab turgan maktab yopib yuborilgan, öquvçilar esa 5-6 km naridagi maktabga ötkazilgan. Bolalar uzoqqa borişga qiynalgani uçun ota-onalar ularni maktabga jönatmaslikni boşlagan, natijada öqituvçilar sobiq maktab direktorining uyida uy maktabi oçib, dars bera boşlagan.
“Toşkentda, yozda salqin, qişda issiq kabinetlarda ötirgan amaldorlar bolalari qişloqning loy yöllarida har kuni 10 kilometrlab yurişiga, aholi uylarida öqişiga rozi bölişarmidi? Yana uylarda ta’lim berayotgan öqituvçilarga maoş berilmayapti ekan. Öqituvçining nima aybi bor bu yerda?” dedi Sardor Umrzoqov.
Selektorda Şörçi hokimi örinbosari va xalq ta’limi bölimi mudiri işdan olindi. Tuman hokimiga hayfsan berildi. “Agar zudlik bilan vaziyat özgarmasa, hokimiyat binosi böşatilib, bolalar şu binoda ta’lim olişadi. Men mutlaqo jiddiy aytyapman. Hokim uyida taşkil qilaversin işini”, – dedi administratsiya rahbari.
Yiğilişda maktablarning yerlari sotilib ketgani haqida ham gapirildi. Ma’lum bölişiça, öquvçi örni yetişmay turgan bir paytda, 198 ta maktabning yerlari hokimlar tomonidan tadbirkorlarga berib yuborilgan. Boş prokuraturaga har bitta holatni örganib, qonuniy çoralar köriş va yerlarni qaytariş böyiça sudga da’vo arizalari kiritiş vazifasi yuklandi.
Bundan taşqari, Qoraqalpoğiston va Xorazmda öquvçilarga bepul tuşlik beriş böyiça topşiriqlar yetarliça bajarilmayotgani ham tanqid qilindi. Darsliklar masalasida Finlandiya tajribasi tanlab olingani, yangi darsliklar avvaliga tajriba-sinovdan ötkazilişi ma’lum qilindi.
Bu hafta yana nimalar röy berdi?
Foto: Ijtimoiy tarmoqlar
Andijonda maktab öquvçilaridan hokim bilan uçraşuvda gaz-svet muammosi haqida gapirmaslik, savollarga “şukronalik hissi bilan” javob beriş talab qilingan bölişi mumkin. Şunga işora qiluvçi skrinşot internetda tarqalgaç, viloyat hokimligi bunaqa topşiriq bölganini rad etdi. Xalq ta’limi vazirligi öqituvçilardan bunday topşiriq bölgan taqdirda ham uni aslo bajarmaslikni söradi.
Özbekistonda Rossiya telekanallariga muqobil tarzda, boşqa davlatlar telekanallari ham efirga uzatila boşladi. UzDigital TV Toşkent şahri, Toşkent va Sirdaryo viloyatlarida Buyuk Britaniyaning BBC, AQŞning CNN va Bloomberg, Xitoyning CGTN va Turkiyaning TRT Avaz kanallari körsatilişini ma’lum qildi. Şuningdek, raqamli televideniye kompaniyalari veb-saytlarida Fox News, CNBC, SkyNews, France 24, “Belarus 24” va boşqa xalqaro telekanallarni köriş mumkin.
Özbekiston va Qirğiziston Andijon suv omborini birgalikda boşqariş va ikki davlat çegarasining ayrim uçastkalari töğrisidagi bitimlarni imzoladi.Hujjatlarga Bişkekda uçraşgan ikki mamlakat taşqi işlar vazirlari imzo çekdi. Yana bir kelişuvga köra, tomonlar suv xöjaligi masalalari böyiça hamkorlikni çuqurlaştiradi.
Surxondaryo viloyatining Muzrabot tumani sobiq hokimiga nisbatan jinoyat işi qözğatildi. Erkin Alimov yerlarni auksionsiz özining qarindoşlariga rasmiylaştirib berganlikda ayblanyapti. Tumandagi banklar uning qarindoşlariga 166 mlrd söm imtiyozli kredit ham bergan. Hokim salkam 10 ming tonna don öğirlanişida qatnaşgan bölişi mumkin. Toşkent viloyatining Piskent tumanida esa prokuror yordamçisi 1500 dollar olayotgan vaqtda qölga olindi, u jinoyatçiga yengilroq jazo berilişini va’da qilgani aytilyapti.
AQŞ Qurolli Kuçlari Markaziy qömondonligi Özbekiston Mudofaa vazirligiga 50 dona harbiy maşinalar sovğa qildi. Polaris rusumli yengil-taktik jangovar maşinalarning umumiy narxi – 2,8 mln dollarga teng. Amerika tomoni bu sovğani “Hamkorlar salohiyatini oşiriş” dasturi doirasida taqdim etdi.
