Energetikada katta iste’fo va bilimli yoşlarga mukofot - hafta dayjesti

Voqealar rivoji energetika siyosatini yuritişda boş vazir örinbosari – iqtisodiyot va moliya vaziri Jamşid Qöçqorovning roli ortganiga işora qiladi. U payşanba kuni “Özbekneftgaz”ning yangi raisi Abduğani Sanginovni kompaniya jamoasiga rasman taniştirarkan, neft-gaz sohasida “kutilgan natijalarga erişilmagani”ni tanqid qildi. “Kutilgan natijalarga erişilmadi” degan bayonotni – “şunça yildan beri neft-gaz sohasiga milliardlab mablağ berib kelyapmiz, lekin şunça xarajatga yaraşa natija olganimiz yöq” deya talqin qilsak, xato bölmasa kerak.

Qöçqorov yiğilişda aynan nima degani bizga qoronği, lekin jamoatçilikka ma’lum vaziyat quyidagiça: rasmiy statistikaga köra, 2019-2024 yillarda qazib çiqariş hajmi 16 mlrd kubometr yoki 27 foizga qisqarib ketgan. Natijada özbek iqtisodiyoti Turkmaniston va Rossiyadan gaz importiga muhtoj holatga kelib qoldi.

Bu qaramlikning oqibatlari ötgan hafta ham yaqqol sezilgan edi: Turkmaniston gaz tizimida texnik nosozlik yuzaga kelişi – butun Özbekiston böylab metan-şoxobçalarga çeklov kiritilişiga olib keldi. Joriy haftada esa, qator hududlarda birinçi qor yoğişi bilan, şoxobçalarning iş vaqti yanayam qisqarib, har yilgidek odatiy va uzun navbatlar mavsumi yana start oldi. Ayni paytda, elektr uzilişlari ham röy bermoqda.

Ikki yil oldin tasdiqlangan Özbekiston–2030 strategiyasiga köra, gaz qazib oliş 5 yildan keyin 62 mlrd kubometrga yetişi kerak. Bu strategik vazifa bajarilişi uçun, qazib oliş hajmini hozirgidan 1,5 barobarga oşiriş talab etiladi. Lekin hozir 1,5 karra oşiriş uyoqda tursin, pasayiş tendensiyasini bir amallab töxtatib oliş – kun tartibidagi asosiy masala. Jamşid Qöçqorov ötkazgan yiğilişda ham ayni şu masala asosiy mavzu bölgan. Vitse-premer “Özbekneftgaz”ning yangi rahbaridan qazib çiqariş dinamikasini barqarorlaştirişni talab qilgan. Bunga javoban Abduğani Sanginov yangi strategiya işlab çiqib, “tizimli natijalar”ga erişişga söz bergan.

Agar “Özbekneftgaz”ning bir neça yil oldin va’da qilingan IPÖsi amalga oşganida, kompaniya aksiyalarining narxi özgarişiga qarab, Abduğani Sanginov tayinloviga bozorning reaksiyasini bila olgan bölardik. Hozir esa, yangi raisning faqat karerasi haqida qisqaça axborot beriş bilangina çeklanişga majburmiz. 66 yoşli funksioner butun faoliyatini suv inşootlariga bağişlagan: mehnat faoliyatini özi tuğilib ösgan Surxondaryoda, “Töpalangsuvquriliş” trestida boşlab, 2008 yilda “Özsuvenergo” boş direktori lavozimigaça kötarilgan, 2017 yilda esa yangi taşkil etilgan “Özbekgidroenergo” raisi etib tayinlangan. Bir söz bilan aytganda, GESlar böyiça mutaxassis.

Abduğani Sanginov 2020-2024 yillarda Senat a’zosi ham edi. U 2020 yili Sardoba suv omboridagi öpirilişdan keyin ijtimoiy tarmoqlarda tanqidlar nişoniga aylangan, öşanda uning matbuot xizmati “Özbekgidroenergo” ham, Sanginovning özi ham bu suv ombori qurilişiga aloqasi yöqligini ma’lum qilgandi. Keyinçalik, 2021 yilda Sanginovning öğliga tegişli kompaniya Surxondaryodagi qariyb 1,5 trln sömlik gidroenergetika loyihasiga pudratçi sifatida tendersiz tanlangani ma’lum bölgandi.

Çorşanba kuni “Özbekgidroenergo” jamoasi kompaniyaning birinçi va 8 yillik rahbarini yangi lavozimga hurmat bilan kuzatib, unga tön kiydirdi. Ertasi kuni “Özbekneftgaz” jamoasi ham endilikda sobiq rais Bahodir Siddiqov bilan xuddi şunday xayrlaşdi. Rasmiy xabarda Siddiqov “boşqa işga ötayotgani” aytilgan – bu borada hozirça aniq ma’lumot yöq.

Darvoqe, gaz qazib çiqarişning qisqarişiga barham beriş vazifasi faqat Sanginovning zimmasida emas. Yuqorida energetik qarorlarni qabul qilişda Jamşid Qöçqorovning vazni oşgani ehtimolini tilga olgandik. Bu yana bir misolda yaqqol közga taşlanadi: prezident topşiriği bilan, iqtisodiyot va moliya vazirining neft-gaz masalalari böyiça örinbosari lavozimi joriy etildi. Bu lavozimga bungaça ham vazir örinbosari bölib işlab kelgan Xurşid Mustafoyev tayinlandi. U 2020 yildan beri elektr energiyasi, tabiiy gaz va boşqa tovarlar tariflarini belgilaşda mas’ul boşqarma boşliği sifatida iştirok etib kelgan, 2024 yildan boşlangan tariflarni erkinlaştiriş jarayonidan keyin vazir örinbosarligiga kötarilgan edi.

Akmal Şukurov işi: apellyatsiya sudining “saxiyligi” ötmadi

Qalovini topsang, qor ham yonadi. Haftaning eng şov-şuvli voqealaridan biri bu naqlning bejiz öylab topilmaganini körsatadi. Yodingizda bölsa, şu yil bahorda Toşkentdagi tungi klub oldida janjal çiqqan, unda Akmal Şukurov ismli şaxs uç kişini kaltaklab, ulardan birining komaga tuşib qolişiga sabab bölgan, özi esa qoçib ketgan edi. Şukurov keyinçalik Qozoğistondan uşlab olib kelingan. Tergov davomida ma’lum bölgandiki, u avvalroq boşqa bir kafeda ham bir kişini urib jarohatlagan, bundan taşqari 190 ming yevrodan ortiq qiymatdagi firibgarlikni sodir etgan. Oktyabr oyida sud Şukurovni Jinoyat kodeksining 3 ta moddasida aybdor deb topib, uni 8 yildan köproqqa ozodlikdan mahrum etgandi.

Bu hafta Kun.uz suriştiruvidan ma’lum bölişiça, 8 yillik qamoq jazosi 8 haftaga ham bormagan. 9 dekabr kuni Toşkent şahar sudi apellyatsiya instansiyasi Akmal Şukurovning aybiga qisman iqrorligi, jabrlanuvçilarning da’vosi yöqligi va boşqa omillarni inobatga olib, 8 yil-u 1 oylik ozodlikdan mahrum qiliş jazosini 4 yil-u 1 oylik ozodlikni çeklaş jazosiga almaştirgan va sudlanuvçini qamoqdan çiqarib yuborgan.

Sud tizimi – ijtimoiy adolat va barqarorlikning fundamental asosi. Kamera yozuvlari orqali butun Özbekiston guvohi bölgan bu kabi jinoyatlarda aybdorga bunçalar şafqat körsatilişi – taniş-bilişiga, puliga yoki puldor otasiga işongan minglab zöravonlarning ongostiga juda xavfli signalni yuboradi. Xayriyatki, holat Kun.uz va boşqa naşrlarda yoritilib, tarmoqlarda keng muhokamaga sabab bölişi ortidan, iş zudlik bilan qayta körib çiqildi.

Taftiş instansiyasining payşanba kungi ajrimi bilan, prokuratura kiritgan protest qanoatlantirildi va Şukurovning 9 kunga çözilgan ozodligiga çek qöyildi. U qamoqqa qaytarilib, bu safar 6 yil muddatga ozodlikdan mahrum etildi. Zöravonga nisbatan mehri jöşib ketgan apellyatsiya sudyalari ustidan esa tekşiruv boşlandi: Sudyalar oliy kengaşi xabarida xizmat tekşiruvi natijasi jamoatçilikka oçiqlanişi aytilgan.

Tibbiyot: Faqat hisobotlarga qarab xulosa çiqariş xato

Ötgan hafta Toşkent şahri va yana 15 ta tuman-şaharda dabdurustdan dori vositalari sotuvi böyiça elektron retsept tizimiga ötiş boşlangan, lekin amaliyotni joriy etişdagi qöpol xatolar sabab tuşunmovçiliklar yuzaga kelgan edi. Çunki oddiy etil spirtidan tortib, paratsetamol, nimesil, ambroksol yoki suprastin kabi keng iste’moldagi preparatlargaça dorixonalarda elektron retsept söraş boşlangandi. Duşanba kuni Soğliqni saqlaş vazirligi bayonot bilan çiqib, yangi tizimni joriy etişda yumşatişlar bölişini e’lon qildi.

Unga köra, birinçi bosqiçda belgilangan hududlarda faqat antibiotiklar va gormonal preparatlar uçun elektron retsept talab etiladi. Röyxatni bosqiçma-bosqiç kengaytirib boriş böyiça qarorlar yangi tuzilgan ekspertlar kengaşi bilan kelişilgan holda qabul qilinadi. Tibbiyot va farmatsevtika muassasalari DMED tizimiga bepul ulanadi, bunda tizimga elektron retseptni kiritiş, ya’ni bemorga retsept asosida sotiladigan dorini buyuriş faqatgina şifokorning vakolatida böladi.

Ötiş davrida va favqulodda şoşilinç holatlarda retseptni qoğoz şaklida yozib beriş imkoniyati ham saqlanib qoladi. Şuningdek, barça bemorlar 1003 raqamiga qönğiroq qiliş orqali, oilaviy şifokori bilan masofadan boğlangan holda, öziga kerakli dori uçun elektron retsept olişi mumkinligi ma’lum qilindi. Agar dorixonaga kirgan bemorning qölida QR-kodli retsept yöq, lekin u elektron tizimda mavjud bölsa, xaridor öz şaxsini tasdiqlovçi hujjatning originali yoki elektron şaklini körsatiş orqali, retsept talab qilinadigan dorini xarid qilişi mumkin böladi.

Aslini olganda, elektron retsept – bu tartibli va zamonaviy tibbiyot tizimining asosiy belgilaridan. Bu orqali bemorlarga haddan taşqari köp dori yozib berişdan tortib, farmatsevtika va tibbiyotdagi korrupsiyagaça bölgan köplab tizimli muammolarni nazoratga oliş mumkin. Şu sababli qator faollar tizimning özi xayrli ekani, lekin uni joriy etişdagi yondaşuv notöğri bölganini aytmoqda.

Tibbiyot tizimidagi muammolarga bu hafta Prezident administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva ham e’tibor qaratdi. U Samarqand viloyati Urgut tumanida bölib, çekka qişloqlardan biridagi eski poliklinika va tuğruqxonaning holati bilan tanişdi. Qurilganiga 50 yildan oşgan, hozir 16 ta qişloq aholisi uçun tuğuruq qabul qiladigan eng yaqin va yagona tibbiyot maskanining ahvoli havas qilgudek emas. “Bugun körganlarim şuni yana bir bor isbotladi: soğliqni saqlaşdagi muammolarni faqat hisobot va hujjatlar asosida baholab bölmaydi”, – dedi Mirziyoyeva.

Viza masalalari va AQŞdagi otişma qurboni bölgan vatandoş

Özbekiston Yevropa Ittifoqi bilan viza tartibini yengillaştiriş böyiça muzokara boşladi. Taşqi işlar vazirligi xabariga köra, rasmiy Toşkent Yevropaga öqiş va işlaş uçun borayotgan özbekistonliklar, şuningdek, yuk maşinalari haydovçilari va turistik guruhlar uçun viza tartib-taomillarini soddalaştirişni sörayapti. Muzokaralarning birinçi raundida Yevroittifoq ekspertlari bu masalani Yevrokomissiya yiğilişiga kiritiş uçun bajarilişi zarur bölgan şartlarni belgilab bergan. Aynan qanaqa şartlar haqida gap ketayotgani ma’lum emas.

Özbekiston prezidentining şu yil may oyidagi farmoniga asosan, xuddi şunday muzokarani AQŞ bilan ham ötkaziş vazifasi qöyilgan. Bu muzokara boşlangani haqida hozirça xabarlar bölmadi. Ayni paytda, sönggi voqealar bu masalani yana ham murakkablaştirib yuborişi mumkin. Juma kuni AQŞ hukumati grin karta lotereyasi vaqtinça töxtatilganini e’lon qildi. Braun universitetida otişma uyuştirişda gumonlangan şaxs Qöşma Ştatlarga aynan grin karta lotereyasi orqali kirib kelgani bunga sabab bölgan.

Eng açinarlisi, ötgan şanba kuni Rod-Aylend ştatidagi Braun universitetida röy bergan otişmaning ikki qurbonidan biri – hamyurtimiz edi. 18 yaşar talaba MuhammadAziz Umrzoqov – şu universitetning 1-kursida öqiyotgan bölgan. AQŞ naşrlarining yozişiça, MuhammadAziz universitetga kiriş uçun qattiq tayyorgarlik körgan, özi işlab topgan pulga noutbuk sotib olgan, kelgusida neyrojarroh böliş niyatida edi. Fojiadan keyin GoFundMe'da oçilgan xayriya aksiyasida 10 mingdan ziyod kişining iştiroki bilan 500 ming dollardan ortiq mablağ töplandi – yaqinlarining sözlariga köra, töplangan mablağning oila duç keladigan xarajatlardan ortgan qismi MuhammadAzizning nomidan xayriyaga yönaltiriladi.

Bu hafta yana nimalar röy berdi?

2025 yilgi xalqaro fan olimpiadalarida sovrindor bölgan maktab öquvçilari pul mukofotlari bilan taqdirlandi. Eng katta mukofot xalqaro kimyo olimpiadasida oltin medal olgan Daler Rahimov va Mirjahon Muhammadovga nasib etdi – ularning har biriga 1 mlrd sömdan topşirildi. Eng nufuzli fan olimpiadalarida kumuş medal olganlarga 618 mln sömdan, bronza olganlarga 412 mln sömdan berildi. Umuman, taqdirlaş tadbirida jami 107 nafar olimpiadaçi va ularning 83 nafar ustozini taqdirlaşga 12,5 mlrd söm yönaltirildi. Ular Özbekistonga jami 210 ta medalni hadya qilişgan.

Toşkent şahriga 75 ta maktab va 75 ta boğça yetişmayapti. Bundan taşqari, 23 ta sport obektiga ham ehtiyoj bor. Bu haqda Yunusobodda ötgan yiğilişda prezident Şavkat Mirziyoyev ma’lum qildi. Uning sözlariga köra, poytaxtdagi tuman hokimlari özlari mablağ jalb qilib, har yili 1 tadan maktab, boğça va sport obektini qurişi kerak. Qolgan 15 tadan maktab-boğça va 11 ta sport obektini esa hukumat qurib beradi. Prezident taşrifidan keyin, Yunusobod va Sergeli tumanlarida hokim özgardi. Yunusobodga hokim bölgan Abrorxöja Saidaliyev bor-yöği 31 yoşda ekani e’tiborli. U bungaça Mirzo Uluğbek tumani hokimining birinçi örinbosari edi.

Bekobodda IIB xodimining vahşiy jinoyati tergov qilinyapti. Kun.uz manbasiga köra, Bekobod tumani jinoyat-qidiruv bölimining 36 yoşli tezkor xodimi 11 dekabr kuni mast holatda Nexia-3 maşinasini boşqarib, 43 yoşli erkakni urib yuborgan va uning ölimiga sabab bölgan. Şundan keyin jinoyatini yaşiriş uçun murdani tumanning Şova mahallasidan oqib ötuvçi Farhod kanaliga taşlab yuborgan. Bu işda unga xotini ham yordamlaşgan. Tezkor xodim jinoyatning ertasiga qamoqqa olingan; murdani topiş işlari esa 16 dekabr holatiga hamon davom etyapti.

Futbol böyiça Özbekiston milliy jamoasi Jahon çempionatidagi iştiroki uçun FIFAdan eng kamida qança pul olişi oydinlaşdi. Mundialdagi budjet taqsimotiga köra, iştirokçi jamoalar tayyorgarlik uçun 1,5 mln dollar, guruh bosqiçidagi iştiroki uçun esa 9 mln dollar oladi. Ya’ni minimum summa – 10,5 mln dollar. Guruhdan çiqa olganlarga yana kamida 2 mln dollar qöşiladi. Ma’lumot uçun, bu pullar milliy futbol assotsiatsiyalariga tölanadi va ularni qanday tasarruf etişni milliy assotsiatsiyalarning özlari hal qiladi – FIFA bu jarayonga aralaşmaydi.

Muallif – Komron Çegaboyev
Dastur boşlovçisi – Bobur Akmalov
Tasvir ustasi – Şohruz Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova