E’tirof etilgan migrantlar, Qöştepa kanaliga munosabat va Navoiydagi kambek - hafta dayjesti
|23:45 / 25.06.202351 01517 min
Prezident özbekistonlik mehnat muhojirlarining qahramonligini e’tirof etdi. Suv mavzusi kun tartibiga çiqmoqda. Yangihayotning Yangi Darxonidagi yangi uyda lift quladi. Milliard sömni talon-toroj qilgan amaldor lavozimiga qaytdi va şov-şuvdan keyin yana böşatildi. Ortda qolayotgan haftaning şu va boşqa xabarlari – Kun.uz dayjestida.
Yuqori qavatdan qulagan lift
Duşanba kuni barçaning e’tibori Toşkentda yangi qurilgan köp qavatli uydagi lift halokatiga qaratildi. Özbekistonda sifatsiz qurilişlardagi turli-tuman nuqsonlar allaqaçon yangilik bölmay qolgan, lekin yap-yangi liftning qulab tuşişi hali kuzatilmagan edi.
Voqea Yangihayot tumani Yangi Darxon mahallasidagi 16 qavatli uylardan birida röy berdi. Yangi uy ötgan oyda foydalanişga topşirilgan, undagi aholi uçun möljallangan ikkita lift nosoz holatda bölgani uçun odamlar uçinçi – yuk taşuvçi liftdan foydalanib kelgan. Lekin yuk taşiydigan lift ham soz holatda bölmagan ekan: qurilma yakşanba kuni keçqurun 16-qavatdan tuşayotganida qulab ketgan, 1-qavatga yaqinlaşganda avtomatik tormoz tizimi işga tuşib, töxtagan.
Rasmiylarga köra, liftda 13 kişi, jumladan 2 nafar yoş bola bölgan. Falokat natijasida 6 kişining yo oyoği, yo qöli singan, qolganlar biroz yengilroq jarohat olgan.
Ma’lum bölişiça, köp qavatli uyni “Land House” MÇJ qurgan. Qulagan lift esa Turkiyada işlab çiqarilgan. Kun.uz suhbatlaşgan aholi vakillarining aytişiça, bu lift avval ham 3-qavatdan tuşib ketgan. Voqea guvohlari liftga “me’yordan köp odam çiqqan” degan vaj bilan işni yopdi-yopdi qiliş harakati bölayotganini aytdi. Şu bilan birga, lift 1 tonnagaça yuk kötarişga möljallangani inobatga olinsa, ikki boladan taşqari 11 nafar kattalarning hammasi vazni 85 kilodan oşiq odamlar bölgan taqdirda, 13 kişining jami oğirligi haqiqatan ham 1 tonnadan oşişi ehtimoli yöq emas. Boşqa tomondan esa, zamonaviy liftlar oğirlik me’yordan oşganida pastga ham, tepaga ham harakatlanmasligi va maxsus signal berişi kerak.
Nima bölganda ham, avvalo liftning özi nosoz holatda bölganini Sanoat xavfsizligi inspeksiyasi tasdiqladi. Inspeksiya voqeadan keyin butun Özbekiston böylab köp qavatli uylardagi liftlarning sozligi tekşirib çiqilişini bildirdi. Holat yuzasidan duşanba kuni tergovga qadar tekşiruv boşlaganini ma’lum qilgan prokuratura tekşiruv natijasini hozirça oçiqlamadi.
Mavzuga oid
Saylov kampaniyasi
Prezident Şavkat Mirziyeyov yangi muddatga saylaniş uçun saylovoldi kampaniyasini davom ettiryapti. Uning bu haftadagi nutqlarida fuqarolarning uç toifasi – öqituvçilar, harbiylar va muhojirlarni qöllab-quvvatlaş böyiça rejalar alohida örin tutdi.
Prezidentlikka nomzod öqituvçilarning oyligi 2030 yilgaça 2 barobarga oşirilişini aytdi. Bu raqam, muallimlarning hozirgi maoşi miqdori nuqtayi nazaridan kamtarroq körinsa-da, amaldagi iqtisodiy siyosat, davlat budjeti imkoniyatlari va uni taqsimlaşdagi prioritetlardan kelib çiqsak, reallikka ança yaqin deyiş mumkin.
Şavkat Mirziyoyevning sözlariga köra, muallimlarga köp yillik iş staji uçun ustama tölaş boşlanadi. Malaka sertifikatini olgan pedagoglarning ustamasi esa hozirgi 40 foizdan 70 foizga oşiriladi. Maktab öqituvçilarining haftalik iş yuklamasi 2 soatga kamaytiriladi.
Eslatib ötamiz, Şavkat Mirziyoyev köplab çiqişlarida öqituvçilar nufuzini oşiriş va ularning moddiy ta’minotini yaxşilaşni ustuvor vazifa deb bilişini ta’kidlagan. Xususan, davlat rahbari 2021 yil 6 noyabr kuni ikkinçi prezidentlik muddatiga kirişiş vaqtidagi inauguratsiya nutqida oliy toifali öqituvçi va şifokorlarning maoşini 5 yil içida ming dollarga yetkaziş çoralari körilişini ma’lum qilgan.
Prezidentning yangi saylovoldi dasturidan maktablar yetişmovçiligini hal qiliş ham örin olgan. Buning uçun Maktablar infratuzilmasini rivojlantiriş jamğarmasi oçiladi va unga har yili 1 milliard dollardan mablağ ajratiladi. Har yili 500 mingta öquvçi örni yaratiş hisobiga, 2030 yilgaça maktablarning umumiy siğimini qöşimça 2,5 millionta öringa kengaytiriş közda tutilgan.
Xususiy maktablar soni ham bir neça barobarga köpayişi aytilyapti. Bolasini 1-sinfga xususiy maktabga bergan ota-onalarga 1 yil davomida oylik tölovning 450 ming sömlik qismi davlat tomonidan kompensatsiya qilib beriladi. Şu va boşqa çoralar orqali maktablarda öquvçilar soni 35 nafardan köp bölgan birorta sinf qolmaydi, dedi Şavkat Mirziyoyev. Ma’lumot uçun, hozir Özbekiston böylab 37 mingta sinfda 35 nafardan köp öquvçi öqiyapti.
Davlat rahbari kontrakt asosida xizmat qilayotgan harbiylarning maoşi ham 2030 yilgaça 2 barobarga oşirilişini ta’kidladi. 2023 yil oxirigaça harbiylar uçun 2 mingta, 2030 yilgaça esa yana 20 mingta uy-joy qurib beriladi. 15 yildan ortiq xizmat qilgan harbiylar uçun uy-joyga dastlabki badalning 50 foizini davlat ajratadi. Pensiyadagi harbiylarning farzandlariga alohida kvota doirasida oliygohga kiriş uçun imtiyozlar beriladi. Oğir kasallikka çalingan harbiylarning çet elda davolanişi uçun pul ajratiladi.
Xorijdagi mehnat muhojirlariga kelsak, Şavkat Mirziyoyev ularning qahramonligini e’tirof etdi. “Musofir yurtda, turli qiyinçilik va maşaqqatlarga çidab, halol mehnat qilib, non topiş oson emas. Xorijda bunday şaroitda yaşab kelayotgan odamlarimizni haqiqiy qahramon desak töğri böladi. Çet ellarda tajriba va malaka orttirayotgan ana şunday vatandoşlarimizga rahmat aytişimiz kerak”,dedi prezident.
Nomzodning dasturiga köra, çet ellardagi Özbekiston fuqarolarining huquqiy yordam oliş imkoniyatlari köpaytiriladi, ehtiyojmand oilalardan bölgan migrantlarning hayoti va soğliği davlat hisobidan suğurta qilinadi, konsullik hisobida turiş badali bekor qilinadi. AQŞ, Kanada, Yaponiya va Yevropa davlatlariga ketayotgan yurtdoşlarga yöl çiptasi va işçi viza oliş xarajatlari töliq qoplab beriladi.
Yana gaz haqida
Energetika vazirligi Rossiyadan gaz sotib oliş böyiça ötgan hafta imzolangan şartnomaga izoh berdi. Ma’lum bölişiça, şartnoma 2 yilga tuzilgan bölib, unga asosan 1 oktyabrdan e’tiboran Rossiyadan kuniga 9 mln kubometr tabiiy gaz import qiliş boşlanadi. Yillik hajm esa qariyb 2,8 mln kubometrni taşkil etadi.
Gaz qança narxdan sotib olinişiga aniqlik kiritilmadi. Rasmiy bayonotga köra, gaz narxi mintaqadagi bozor narxlari asosida, şuningdek, respublikadagi amaldagi narxlar hamda ularni bozor tamoyillari asosida şakllantiriş böyiça amalga oşirilişi rejalaştirilayotgan islohotlardan kelib çiqib, kelişilgan. Bu izohdan kelib çiqilsa, qişga yaqin içki iste’molçilar uçun gaz narxlari kötarilişi mumkin. Birinçi bosqiçda biznes uçun bozor narxiga yaqin narx belgilanişi taxmin qilinyapti. Çunki busiz Rossiyadan olinadigan gaz uçun tölov qilişga budjetda şunçaki pul yetmasligi mumkin.
Bundan taşqari, Rossiyadan gaz importini boşlaş uçun infratuzilma yaratişga ham ozmunça xarajat ketmaydi. Xususan, Özbekistonda 3 ta gaz haydaş uskunasi yangilariga almaştiriladi, 11 ta turli rusumdagi gaz haydaş uskunasi kapital ta’mirlanadi, 22 kilometrlik yangi magistral gaz quvurlari qurilib, 56 kilometrlik gaz quvurlari ta’mirlanadi. Energetika vazirligi bu işlarga qança mablağ yönaltirilişini oçiqlamadi.
2020 yilgaça Rossiyaga gaz sotgan Özbekiston endi bu mamlakatdan gaz xarid qilişni boşlaşi asnosida, mamlakatning içida bir neça yil oldin boşlangan gaz işlab çiqarişning pasayişi bu yil ham davom etyapti. Şu hafta e’lon qilingan rasmiy statistikaga köra, yanvar-may oylarida gaz qazib oliş ötgan yilning mos davriga nisbatan 10 foizga kamayib ketgan. 2022 yilning xuddi şu davridagi kamayiş esa 4 foiz bölgandi. Bu degani Özbekistonda gaz qazib oliş qisqarişi ikki barobarga tezlaşgan.
Suv mavzusi ham kun tartibida
Juda köp isrof qilinadigan va öğirlanadigan yana bir tabiiy resurs – suv mavzusi oxirgi haftalarda tez-tez rasmiylar tomonidan tilga olinyapti. Ötgan hafta iqtisodiyot va moliya vaziri Şerzod Qudbiyev 2024 yilgi davlat budjetiga suvni isrof qilişga qarşi mexanizmlar kiritilişini aytgan edi. “Suvni sarflaş madaniyati, uni ölçaş va yetkazib beriş böyiça juda keskin takliflarimizni tayyorlayapmiz”, degandi vazir Qonunçilik palatasidagi çiqişida.
Bu hafta suv mavzusi endi Senatda ham kötarildi. Senat raisi Tanzila Norboyeva bu muammoga mas’ul şaxslarning sukut saqlayotganini tanqid qilib, barça darajadagi rahbatlarning suv masalasidagi javobgarligini oşiriş kerakligini aytdi. Yalpi majlisda çiqiş qilgan senator Boriy Alixonovning aytişiça, Toşkent şahrida suv sarfi ayrim paytlarda aholi jon boşiga sutkasiga 400 litrgaça yetyapti. Bu – dunyo şaharlari körsatkiçidan ança yuqori. Masalan, aholi jon boşiga sutkalik suv sarfi Berlinda 124 litrni, Amsterdamda 156 litrn, Londonda 165 litr, Moskvada 249 litr, Xitoy şaharlarida esa 204 litrni taşkil etadi, dedi senator.
Boriy Alixonov birinçi yeçim sifatida qişloq xöjaligida zamonaviy suğoriş tizimlariga tezroq ötiş kerakligini aytdi. Çunki Özbekistondagi çuçuk suvning 90 foizi qişloq xöjaligida işlatiladi. Dunyoda esa bu körsatkiç örtaça 65 foizga teng. Bundan taşqari, senator suvni tejaş böyiça tarğibotni kuçaytiriş va boşqa takliflarni ilgari surdi. Lekin iqtisodçilar “suvni tejang” degan tarğibotlardan foyda bölmagani va bundan keyin ham bölmasligi, aholi va tadbirkorlarni suvni tejaşga undaş uçun şunçaki uning bozor narxini belgilaş kerakligini aytyapti.
Seşanba kuni suv xöjaligi böyiça prezident farmoni ham qabul qilindi. Unga köra, Suv xöjaligi obektlari xavfsizligini nazorat qiliş inspeksiyasiga yangi vazifalar yuklatilib, idoraning nomi Suv xöjaligi obektlari xavfsizligini va suvdan foydalanişni nazorat qiliş inspeksiyasi deb özgartirildi. Ya’ni endi bu organ suvdan foydalaniş böyiça davlat nazoratini olib boradi. Inspeksiya xodimlariga fuqarolarni suv iste’moliga doir huquqbuzarliklar uçun jarimaga tortiş vakolati berildi. Şuningdek, bu organ endilikda tadbirkorlarning suvdan foydalanişi böyiça ötkazadigan tekşiruvlarini “Yagona davlat nazorati” tizimiga kiritişi ham şart emas. Farmonga köra, 2030 yil oxirigaça tumanlarda suv resurslarini boşqariş, fermer xöjaliklari va boşqa suv iste’molçilariga suv yetkazib beriş hamda suvning hisobini yuritiş funksiyasi bosqiçma-bosqiç davlat-xususiy şeriklikka ötkaziladi.
Vazir – Qöştepa kanali haqida
Afğonistonning şimolida toliblar qura boşlagan Qöştepa kanali Markaziy Osiyo uçun suv tanqisligi muammosini çigallaştirgan yangi çaqiriq bölib turibdi. Bu yirik kanal qurib bitkazilsa, Amudaryo suvining 20 foizdan 30 foizgaça qismi Afğoniston içkarisiga yönaltiriladi. Bu esa Özbekiston va Turkmanistonning qator viloyatlari uçun jiddiy oqibatlar yaratadi.
Ötgan yili boşlangan kanal qurilişi masalasiga Özbekiston rasmiylari şu hafta ilk marta jamoatçilikka munosabat bildirdi. 20 iyun kuni matbuot anjumani ötkazgan suv xöjaligi vaziri Şavkat Hamroyev Özbekiston delegatsiyasining 22 mart kuni Kobulga taşrifida bölib ötgan muzokaralarning ayrim tafsilotlarini oçiqladi.
“Biz ularga: “Şu kanalni qurayapsizlar, biz pastda suvga qiynalyapmiz, sizlarga özimizning taşvişimizni bildirgani keldik”, – deb albatta aytdik. Ular: “Taşvişingizni tuşunamiz, lekin bizni öz vaqtida inglizlar, SSSR, keyin Amerika bosib olgan. Hamma bizga talon-torojlik orqali duşmanlik qilgan. Hozir ham köp davlatlar bizni tan olmaydi, qiynalyapmiz. Juda katta mablağlarimiz, hisobraqamlarimiz muzlatilgan. Ammo xalqimiz oç, biz yeyişimiz kerak, nimadir ekişimiz lozim. Buning uçun suv kerak va hokazo”, deb tuşuntirişga harakat qilişdi”, – dedi vazir.
Şavkat Hamroyevning aytişiça, Özbekiston tomoni toliblarga kanal loyihasida xato-kamçiliklar köpligini aytib, uni birgalikda amalga oşirişni taklif qilgan.
“Bizda aqlli loyihaçilar, loyiha institutlari bor, birgalikda qilaylik, dedik. Kanal loyihasi böyiça 6 ta variant qilingan. Hammasini çuqur örganganman… Bir-birimizni döstona xalqlar, deb hisoblaşimiz kerak. Biz şunday niyat qildik: bu [kanal] ikki xalqni uriştiradigan emas, birlaştiradigan döstlik kanali bölib qoladi. Ular niyatimizga qöşildi. Biz ham yordam beramiz. Ular bilan şunday kelişganmizki, işçi guruh tuzamiz”, – dedi Suv xöjaligi vazirligi rahbari.
Vazir Özbekiston hukumati vakillari yaqinda yana Afğonistonga borişi, bu safar delegatsiya Qöştepa kanali va quriliş joylariga taşrif buyurib, loyihaçilar bilan birga işlaşi, Özbekistonning qayerda va qanday yordam berişi şundan keyin aniq bölişini aytdi.
“Ular suv olişi kerak, baribir oladi. Yopasan, qilmaysan, degan gap yöq bu yerda. Tarixan va hozirgi kunda ham suvning şakllanişiga qarab, ma’lum bir miqdorda suv oliş huquqi bor. Şu huquqning çegarasini ham, boşqasini ham kelişib, işçi guruhi iş olib boradi”, – dedi Hamroyev.
Mansab, talon-toroj va yana mansab
Navoiy şahri hokimi va uning xodimi – hafta antiqahramonlari. Hokim Murodxon Egamqulov çorşanba kuni imzolagan qarori bilan Yusuf Tursunovni şahar obodonlaştiriş boşqarmasi boşliği lavozimiga tayinladi. Bu işi ommaviy axborot vositalarida yoyilib ketişi ortidan, bir kun ötib uni işdan böşatdi.
Gap şundaki, Yusuf Tursunov Navoiy şahar obodonlaştiriş boşqarmasi boşliği lavozimida avval ham işlagan va korrupsiyaga qöl urgan. 2021 yildagi sud hukmida yozilişiça, u 1 mlrd sömdan ortiq budjet pulini talon-toroj qilgan. Sud Tursunovning 1,5 yilga mansab lavozimlarida işlaşini taqiqlab, unga qariyb 2,5 yil axloq tuzatiş işlari jazosini tayinlagan. Hokim Egamqulov esa sud hukmi bilan korrupsiyada aybdor deb topilgan şaxsni yana qaytib xuddi şu lavozimga tayinlagani jamoatçilikning katta e’tirozlariga sabab böldi. Holatga viloyat hokimligi aralaşgaç, Navoiy şahar hokimi Tursunovni işdan böşatiş haqida qaror çiqarişga majbur böldi.
Kun.uz bu amaldorning jinoyati haqida ikki yil oldin batafsil xabar bergan edi. Öşanda Navoiy şahri hokimi lavozimida boşqa şaxs edi, lekin u ham jinoyati isbotlangan Yusuf Tursunovning sud tomonidan mansabdor bölişi taqiqlanganiga qaramay, uni boşqarma boşliği lavozimidan böşatmagan, bu ham yetmagandek, öz mansabini noqonuniy egallab urgan Tursunovga mukofot ajratgan edi. Öşanda Tursunov Kun.uz suriştiruvidan keyin işdan böşatilgandi.
“Davlat fuqarolik xizmati töğrisida”gi qonunga köra, korrupsion jinoyatda aybdor deb topilgan şaxslarni davlat fuqarolik xizmatiga qabul qiliş taqiqlangan. Ya’ni korrupsiyaga qöl urganlar aslida nafaqat davlat amaldori bölişi, hatto oddiy xodim sifatida ham davlat işiga kirişi mumkin emas. Şuningdek, roppa-rosa ikki yil oldin imzolangan farmonga asosan, korrupsionerlarning oçiq reyestri yuritilişi va bu reyestrdagi şaxslarga muayyan çeklovlar örnatilişi kerak edi, lekin bunday reyestr haligaça tuzilmadi. Eslatib ötamiz, şu farmonda belgilangan talablardan yana biri – davlat xizmatçilarining mol-mulki va daromadlarini deklaratsiya qiliş masalasi ham ançadan beri ortga surib kelinyapti.
Bu hafta yana nimalar röy berdi?
Surxondaryoning Bandixon tumani prokurori mahalla raislarini haqorat qildi. Internetda tarqalgan audioga köra, Soatmurod Maxmanov ularni yiğilişda “xotinçaliş”, “itdan tarqagan” va yana boşqa, şaxsiyatga daxldor qöpol sözlar bilan sökkan. Mahalla raislari soliq tuşumlarini ta’minlamagani uçun sökiş eşitgan. Bu örinda soliq undiriş na prokurorning, na mahalla raislarining vazifasiga kirmasligini inobatga olsak, tizimli muammo kölami ança kattaroqligi ma’lum böladi. Boş prokuratura holatni örganayotganini ma’lum qilganiga 5 kun bölyapti – biror yangilik yöq.
20 iyundan oliy ta’lim muassasalariga qabul boşlandi. Qabul kvotalari esa har yilgidek yana keçikyapti. Röyxatga oliş boşlangan paytda faqat grant asosidagi kvotalar ma’lum edi. Bu yil bakalavriatga ötgan yilgidan 10 foizga köp – salkam 35 ming talaba grant asosida qabul qilinadi. 20 iyungaça e’lon qilinişi kerak bölgan kontrakt kvotalari, tillar kesimidagi taqsimot va maqsadli qabul parametrlari esa 24 iyun holatiga hali ham noma’lum. Eslatib ötamiz, öqişga onlayn ariza topşiriş 1 oy davom etadi.
2023 yilning birinçi çoragidagi ma’muriy huquqbuzarliklarga doir statistika oçiqlandi. Ma’lum bölişiça, bor-yöği 3 oy içida 1 million 422 mingdan ortiq özbekistonlik ma’muriy javobgarlikka tortilgan. Bu – Özbekiston aholisining salkam 4 foiziga teng. Tabiiy ravişda huquqbuzarliklarning yarmidan köpi yöllardagi qoidabuzarliklarga taalluqli.
Qurbon hayitining birinçi kuni 28 iyun, çorşanba kuniga töğri kelişi ma’lum böldi. Oldinda Özbekiston aholisini bayram munosabati bilan ketma-ket 5 kun – çorşanbadan duşanbagaça dam oliş kutyapti. Bugungi yakşanbangiz va kelayotgan haftangiz mazmunli va xayrli ötişini tilab qolamiz. Kirib kelayotgan Qurbon hayiti barçamizga muborak bölsin.
