Kuçaytirilgan xavfsizlik, Namangandagi iftor va “avtomobilsiz kun” - hafta dayjesti

Terakt oqibatida halok bölgan yoki jarohatlangan bir neça yuz kişi orasida Özbekiston fuqarolari yöqligi haqida hozirça yakuniy va aniq ma’lumot berilmadi. Ayni paytda, hodisa Rossiya jamiyatida migrantlarni xuş körmaslik kayfiyatini kuçaytirgani kuzatilyapti. Ayniqsa, tojikistonlik migrantlarga nisbatan ksenofobiya holatlari ortdi. Rossiya politsiyasi teraktdan keyin migrantlar yaşaydigan yotoqxonalarda reydlar ötkazdi. Davlat dumasidagi partiyalardan birining yetakçisi Markaziy Osiyo davlatlari bilan vizasiz rejimni bekor qilişga çaqirdi. Bu orada, migrantlarning işlaşiga çeklov kiritgan hududlar soni yana bittaga köpaydi: endi Novgorod oblastida patentga ega xorijliklar taksi va avtobus haydovçisi hamda alkogolli va tamaki mahsulotlari sotuvçisi bölib işlay olmaydi.

Özbekiston Migratsiya agentligining ogohlantirişiça, hozirgi vaziyatdan kelib çiqib Rossiyada bölib turgan özbekistonliklar besabab jamoat joylariga bormasligi, zarur hujjatlarni özlari bilan olib yurişi, notaniş yoki şubhali insonlar bilan muloqotga kirişmasligi maqsadga muvofiq. Telefon va boşqa qurilmalarda taqiqlangan materiallarni saqlamaslik, vokzal yoki aeroportga borayotganda belgilangan vaqtdan oldinroq boriş ham tavsiya etilmoqda.

Bundan taşqari, Migratsiya agentligi Turkiyaga kirişda ham xavfsizlik çoralari kuçaytirilgani haqida xabar berdi. Ma’lum bölişiça, Istanbul aeroportida asosan 20−35 yoşlardagi xorijliklarga nisbatan kuçaytirilgan rejim amal qilmoqda. Yanvar-fevral oylarida Özbekistonning 163 fuqarosi Turkiyaga kiritilmagan. Ulardan 54 nafari avvalroq Turkiyaga borib, qonunbuzarlik sodir etgani uçun mamlakatga takroran kirmoqçi bölganida qaytarib yuborilgan.

Bu voqealar fonida özbekistonliklar uçun Kanada eşiklari qisman bölsa-da oçilayotgani ma’lum böldi. Bandlik vazirligi kanadalik iş beruvçilar 5 mingta iş örnini taklif etayotgani va nomzodlarni röyxatga oliş boşlanganini e’lon qildi. Birinçi bosqiçda 18 yoşdan 45 yoşgaça bölgan, ingliz, fransuz yoki ispan tilini biladigan quriliş sohasi vakillari işga jalb etiladi. Nomzodlarda quriliş-ta’mirlaş mutaxassisligi böyiça guvohnoma, sertifikat yoki diplom bölişi kerak. Nomzodlar haqidagi ma’lumotlarni iş beruvçi taşkilotlar körib çiqadi va işga qabul qilişdan oldin xorijiy tilda suhbat ötkaziladi. Iş haqi soatiga 12,5 dollardan 30 dollargaça bölişi ma’lum qilindi.

Avtomobil importiga yangi çeklov kiritilişi mumkin

Özbekistonda fuqarolarning tijorat maqsadida xorijdan avtomobil olib kirişi taqiqlanişi mumkin. Ma’lum bölişiça, bu borada Texnik tartibga soliş agentligi tomonidan Vazirlar Mahkamasi qarori loyihasi işlab çiqilgan. Loyihada 1 apreldan boşlab avtotransport vositasi uçun muvofiqlik sertifikati kimning nomiga berilgan bölsa, avtomobilni bojxonada faqat öşa şaxsning nomiga rasmiylaştiriş haqida söz boradi. Agar bu qaror qabul qilinsa, bojxona ombori rejimidagi tovarni boşqa şaxsga ötkaziş mumkinligi haqidagi norma avtotransport vositalariga nisbatan tatbiq etilmaydi.

Bu özgariş röy bergan taqdirda, amalda rasmiy dilerlardan boşqa importyorlarning Özbekistonga avtomobil olib kirişi qiyinlaşadi. Çunki hozirda köplab importyorlar Xitoy bozoridagi maşinalarni jismoniy şaxs sifatida sotib olib, uni Özbekistonga olib kirişda yuridik şaxs, ya’ni avtosalon nomiga ötkazgan holda, birlamçi bozorda sotib kelyapti.

Eslatib ötamiz, “inomarka”larni faqat dilerlar tomonidan import qiliş tartibini tiklaş va jismoniy şaxslarning tijorat maqsadida avtomobil olib kirişini taqiqlaş masalasi körib çiqilayotgani dekabr oyida ma’lum bölgandi. Ayni paytda, avval xabar berilganidek, “Özavtosanoat” va hukumat vakillari BYD brendi ostidagi avtomobillarning dilerlik tarmoğidan taşqaridagi importini çeklaş ustida ham boş qotirmoqda.

Haydovçilarga taalluqli boşqa xabarlar

Avtomobil bozoridagi ötkir defitsitning oqibati bölmiş firibgarlik holatlari davom etyapti. Kuni keça Şayxontohur tuman sudi Alişer Navoiy köçasidagi “My Cars” nomli avtosalonning 3 nafar asosçisiga nisbatan hukm öqidi. Hukmga köra, avtosalon egalari 2022-2023 yillarda fuqarolarni ular göyoki GM Uzbekistan bilan şartnoma tuzgani va avtomobillarni 3 oy içida yetkazib berişini aytib, 74 nafar fuqaroning jami 6 mlrd 155 mln sömlik pullarini firibgarlik yöli qölga kiritgan. Buning uçun sudlanuvçilarga 8-9 yilgaça ozodlikdan mahrum etiş jazolari tayinlandi.

Yanvar oyida Raqobat qömitasi 10 dan ortiq avtolizing firmalarga nisbatan jinoyat işlari qözğatilgani haqida xabar bergandi. Ularning iş sxemasi moliyaviy piramidaga öxşab ketadi: qisqa muddatda yangi avtomobil olib beriş va’dasi bilan odamlarning pullarini olib, olingan pullarni qaytarib berişni çözib yuradi, majburiyatlarini qisman yangi mijozlardan olingan pullar hisobiga qoplaydi.

Haftaning haydovçilar uçun muhim yangiliklari qatorida 25 mart kungi hukumat qarori ham bor. Qarorga asosan, 1 iyuldan boşlab nihoyat yöllar böyida joylaşgan maktablar oldida radarlar örnatiş boşlanadi. Hujjatda tört va undan köproq tasmali yöllardagi piyodalar ötiş joylarida, yöl-transport hodisalari köp sodir böladigan nuqtalarda va temiryöl kesişmalarida ham fotoradarlar örnatilişi közda tutilgan. Bu işlar 2024-2026 yillar davomida “Xavfsiz şahar” konsepsiyasi doirasida amalga oşiriladi.

Haydovçilarni, şuningdek, metan-şoxobçalarda narxlar özgarişi ham kutyapti. Ötgan yili sentabrda qabul qilingan hukumat qarori bilan, 6 oy davomida avtomobillarga gaz töldiriş şoxobçalarida metan narxini 3250 sömdan oşirmaslik vazifasi qöyilgan edi. 1 apreldan bu muddat yakuniga yetadi va çakana narxlar oşişi mumkin. Kun.uz boğlangan rasmiylarning ma’lum qilişiça, metan-şoxobçalardagi narxlar davlat tomonidan tartibga solinmaydi, narxni tadbirkorlar mustaqil ravişda belgilaydi.

Prezident Namanganda iftorlik qildi

Namangan viloyati şu yil oxirigaça elektr energiyaga bölgan öz ehtiyojini 130 foizga, ya’ni ortiği bilan qondira oladigan böladi. Bu haqda prezident Şavkat Mirziyoyevning şu hafta viloyatga taşrifi vaqtida ma’lum qilindi. Bunday natijaga Norin daryosida gidroelektr stansiyalar kaskadi va Pop tumanida ikkita quyoş elektr stansiyalari qurilişi hisobiga erişilişi reja qilingan. Davlat rahbari taşrifi vaqtida jami 1228 megavattli bu uçta yangi stansiya qurilişini boşlab berdi. Uçala stansiya ham yil oxirigaça tarmoqqa ulanişi, natijada Namangan viloyatining elektr energiyasiga bölgan ehtiyoji töliq qondirilişi, ortgan 30 foiz energiya Andijon va Farğona viloyatlariga yönaltirilişi aytilmoqda.

Taşrif davomida Namangandagi 6 ta tuman va şaharda joylaşgan 16 ta ixtisoslaşgan tibbiyot markazi negizida birinçi va ikkinçi Namangan tibbiyot markazlari taşkil etilişi, viloyat markazida gemodializ markazi iş boşlaşi, Qirğiziston bilan çegarada bojxona posti oçilişi, aholini öz tomorqasidan 60-70 mln söm daromad olişga örgatiş böyiça Sayxunobod tajribasi Uyçi tumanida ham tatbiq etilişi va boşqa yangiliklar e’lon qilindi. 200 ming aholiga möljallab qurilayotgan Yangi Namangan şahri loyihasi taqdimot qilindi. Prezident viloyatda zargarlikka alohida e’tibor qaratiş, Turkiya tajribasi asosida oltinni qayta işlaş böyiça yirik markazni işga tuşirişga topşiriq berdi. Şavkat Mirziyoyevning aytişiça, Özbekiston yiliga 100 tonna oltin qazib oladi, lekin uning bor-yöği 6 foizini qayta işlaydi. Navoiy kon-metallurgiya kombinati şu hafta bergan ma’lumotga köra, 2016 yildan keyingi davrda Özbekistonda oltin qazib oliş hajmi 25 foizga oşgan.

25 mart, Namanganga taşrifning birinçi kunida prezident Özbekiston böylab ötkazilgan iftorlikda iştirok etdi. Namanganda yozilgan iftorlik dasturxoniga Farğona va Andijon viloyati nuroniylari ham taklif etildi, Qur’on oyatlari tilovat qilinib, yurtga tinçlik sörab duo qilindi. Iftorlik doirasida prezident nuroniylar bilan suhbatda bölib, ular orasidan namanganlik 108 yoşli Ibrohimjon hoji ota Xöjayevga hayitlik sifatida Traverse avtomobilini sovğa qildi.

Korrupsion jinoyatlar statistikasi

Özbekistonda korrupsiyaga qöl urgan jinoyatçilarning aksariyatiga ozodlikdan mahrum etiş bilan boğliq bölmagan jazo tayinlanadi. Şu hafta Korrupsiyaga qarşi kuraşiş agentligi oçiqlagan statistikaga köra, ötgan yili respublika böyiça 6535 nafar şaxs korrupsion jinoyat doirasida javobgarlikka bölsa, ulardan faqat 1076 nafari, ya’ni 16,4 foizi ozodlikdan mahrum etilgan. 2022 yilda bu körsatkiç 20 foiz bölgan, ya’ni ötgan bir yil davomida korrupsionerlarni qamaş darajasi kamaygan.

Agentlikka köra, eng köp kuzatilayotgan korrupsiya turlari – talon-toroj qiliş, pora beriş va firibgarlik jinoyatlari bölib qolmoqda. 2023 yilda korrupsiyaga oid jinoyat işlari soni 11 foizga, korrupsiyaga oid jinoyat işida javobgarlikka tortilganlar soni 12 foizga kamaygan. E’tiborlisi, butun respublikada korrupsiya darajasi kamaygan bir paytda, Andijon, Sirdaryo va Surxondaryo viloyatlarida bu körsatkiç oşgan.

Andijon va Surxondaryo viloyatlari Korrupsiyaga qarşi kuraşiş agentligining şu haftadagi boşqa bir hisobotida ham salbiy izoh bilan eslab ötildi. Agentlik bu ikki viloyat hokimliklarining korrupsiyaga qarşi kuraşiş böyiça qilayotgan işlarini ketma-ket ikkinçi yil “qoniqarsiz” deb baholadi. Umuman, korrupsiyaga qarşi kuraşiş işlarining holati böyiça “qizil” toifaga jami 15 ta davlat idorasi kiritilgan, ular orasidan Özenergoinspeksiya, Kinematografiya agentligi va Suv xöjaligi inspeksiyasi 100 ballik tizimda hatto 10 ball ham töplay olmagan. Davlat idoralari orasida Toğ-kon vazirligi, Markaziy bank, Texnik tartibga soliş agentligi, “Özkimyosanoat” va “Özbekneftgaz” 100 balldan 90 va undan yuqori ball olgani e’tiborga loyiq.

Hafta davomida, şuningdek, fuqarolik işlari böyiça Qaşqadaryo viloyati Çiroqçi tumanlararo sudyasi pora bilan uşlangani ma’lum böldi. Sudyalar oliy kengaşi uni jinoiy javobgarlikka tortişga rozilik bergan. Kun.uz manbasiga köra, A.B. ismli sudya pora tariqasida 200 dollar olganlikda gumonlanyapti.

Bu hafta yana nimalar röy berdi?

29 mart – juma kuni Toşkentda “Avtomobilsiz kun” aksiyasi ötkazildi. Prezident farmoniga köra, bunday aksiyalarda aholi avtomobillarning ekologiyaga zararini kamaytiriş uçun jamoat transportida yurişga tarğib qilinadi. Davlat xizmatçilariga bu borada namuna böliş topşirilgan. 29 mart kungi ilk aksiyada, masalan, ekologiya vaziri Aziz Abduhakimov va oliy ta’lim vaziri Kongratbay Şaripov işga metroda, transport vaziri Ilhom Mahkamov metro va avtobusda, Bojxona qömitasi raisi Akmalxöja Mavlonov esa velosipedda keldi, poytaxt jamoat transportida yana bir qator amaldorlar köriniş berdi. Toşkent şahar hokimligi esa şu kuni hokimlikning avtoturargohi böş turgani haqida xabar berdi – hokim Şavkat Umrzoqovning tanlovi ma’lum qilinmadi. “Avtomobilsiz kun” aksiyasi bundan buyon har oyning törtinçi çorşanbasida ötkazib boriladi.

Barça hududlardagi ekologiya boşqarmalari boşliqlariga sinov muddati tayinlandi. Bu haqda prezident Şavkat Mirziyoyev “Yaşil makon” loyihasi böyiça ötkazilgan juma kungi yiğilişda ma’lum qilindi. Yiğilişda ta’kidlanişiça, jami 27 ta tuman-şaharda, xususan Toşkent şahrining 12 ta tumanida bahorgi mavsumda daraxt köçatlari ekiş rejasi 30 foizga ham bajarilmagan. Bu boradagi sustkaşligi uçun respublika böyiça 28 nafar mansabdorga intizomiy jazo qöllangan. Şuningdek, har bir viloyatdagi 2 tadan, jami 26 ta tumanda tajriba tarzida obodonlaştiriş boşqarmalarining vazifalari xususiy şeriklik asosida çiqindi korxonalariga ötkaziladigan böldi. Sinov natijalariga köra, bu tizim 2025 yildan barça tuman va şaharlarda yölga qöyilişi mumkin.

Toşkent viloyatida “mahalla yettiligi” a’zolarining işga kelib-ketişi böyiça davomat yuritiladigan böldi. Viloyat hokimi Zoyir Mirzayevning qarori bilan, “mahalla yettiligi”, ya’ni hokim yordamçisi, xotin-qizlar faoli, yoşlar yetakçisi, profilaktika inspektori, ijtimoiy xodim va soliq inspektorining işga kelib-ketişi böyiça davomat-tabel yuritiş haqidagi yöriqnoma tasdiqlandi. Ularning mehnatiga haq tölaşda ana şu tabelga qaraladi.

Özbekiston 2024 yilda Rossiyadan gaz importini 3 barobarga köpaytirişni rejalaştirmoqda. Qozoğiston Energetika vazirligining ma’lum qilişiça, “Gazprom” va Qozoğiston hukumati örtasida imzolangan şartnomaga muvofiq, Qozoğiston tomoni Özbekistonga rus gazi transportirovkasini 2023 yildagi 1,3 mlrd kub metrdan 2024 yilda 3,8 mlrd kub metrgaça oşirişi közda tutilgan. Avvalroq bu hajm 2026 yildan boşlab 11 mlrd kub metrga yetkazilişi mumkinligi xabar qilingandi. Şu kunlarda ma’lum bölişiça, ötgan yili “Özbekneftgaz”ning sof foydasi 2 barobarga, oxirgi uç yil içida esa 5 barobarga kamaygan.

Muallif – Komron Çegaboyev
Doimiy boşlovçi – Bobur Akmalov
Tasvirçi – Şohruzbek Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova