Xulosa çiqarmayotgan odamlar: avtoavariyalar dahşatli “duşman”ga aylanmoqda
|23:08 / 30.12.202324 58311 min
Özbekistonda har yili 2-2,5 ming kişi yöllarda YTHlar qurboni bölmoqda. Yakuniga yetayotgan yilda ham bu raqam oğriqli tus oldi: tahlillar yuk maşinalari, avtobuslar bilan boğliq avariyalar köpayib borayotganini körsatmoqda. 2023 yilda ham bir holatning özida 5-6 kişining ölimiga sabab bölgan YTHlar sodir bölgan. Kun.uz ularning ayrimlarini yodga oldi.
YTHlar Özbekistonda eng oğriqli masala bölib qolmoqda – oldini olişga qaratilgan çoralarga qaramay har yili yöllarda minglab odamlar tezlik yoki qöpol qoidabuzarlik qurboni bölyapti. Respublikada 2020 yilda 1962 nafar, 2021 yilda 2426 nafar hamda 2022 yilda 2356 nafar odam avariya oqibatida halok bölgan. Bu raqam 2023 yilning yanvar-iyul oylarida 1115 kişini taşkil etgan.
Yengil va «oğir»lar töqnaşuvi
2023 yilda yuk maşinalari va yengil avtomobillar iştirokida bir neçta YTHlar sodir etilgan. Ularning ayrimlari juda ayançli – bir neçta insonning ölimi bilan yakun topgan.
Masalan, sentabr oyida Namangan viloyatining Çust tumanida DAF rusumli yuk maşinasi haydovçisi rulda uxlab qolişi oqibatida qarama-qarşi yönalişdagi Damas va Labo bilan töqnaşibketdi. YTH oqibatida 5 kişi – Damas haydovçisi va 4 nafar yölovçi olingan tan jarohatlari oqibatida voqea joyida halok bölgan.
21 noyabr kuni ertalab Farğonada şu kabi dahşatli YTH sodir böldi: Uçköprik tumanida Isuzu yuk maşinasi svetoforda töxtab turgan Damas bilan töqnaşgan. Damas içida jami 11 kişi – haydovçi, Buvayda tumani Yangiqişloqdagi 7-maktabning 5 nafar öquvçisi hamda 5 ayol bölgan. Sabzi kovlaş uçun Oltiariq tumaniga ketayotgan yölovçilardan 5 kişi – 2 nafar maktab öquvçisi va 3 ayol yöl transport hodisasi oqibatida vafot etgan.
Yuk maşinasi va yengil avtomobil töqnaşuvi iyun oyida Samarqand viloyatining Urgut tumanida ham yuz berdi: Cobalt qarama-qarşi yönalişga çiqib ketib «Kamaz»ga
. Oqibatda, Cobalt haydovçisi va 3 nafar yölovçisi olgan tan jarohatlari tufayli hodisa joyida vafot etgan.
Fevral oyida Qoraqalpoğistonning Qönğirot tumanida Nexia-3 haydovçisi harakatlanib borayotib, boşqaruvni yöqotadi hamda qarama-qarşi yönalişda kelayotgan Mercedes-Benz yuk maşinasi bilan töqnaşib ketadi. Mazkur YTH oqibatida tumanning “Jasliq” posyolkasida yaşovçi 5 kişi – ikki erkak va uç ayol halok bölgan.
Yöllarga «siğmayotgan» avtobuslar
Yakuniga yetayotgan yilda avtobuslar iştirokida ham köplab avariyalar sodir etilgan. Ularning ayrimlari insonlar ölimiga sabab bölgan.
Masalan, 2023 yil 16 dekabr kuni Urgut tumanidan ötuvçi 4R-47 Bulunğur-Urgut avtomobil yölining Sariqtepa mahallasidan ötgan qismida YTH sodir etilgan. Urgut-Nisbot yönalişida harakatlanayotgan Lacetti maşinasi oraliq masofani saqlamagan va özidan oldida ketayotan Isuzu avtobusining orqa tomoniga borib urilgan. Oqibatda avtobus haydovçisi boşqaruvni yöqotgan va yölning qarama-qarşi tomoniga çiqib ketib, öz yölidan harakatlanib kelayotgan Nexia-3 bilan töqnaşgan. Hodisa tufayli Nexia-3 haydovçisi oğir tan jarohatlari olib, şifoxonada vafot etgan.
Noyabr oyida esa Samarqandda yölovçi avtobus YTHga uçrab, ağdarilib ketgan. Oqibatda 1 kişi halok bölgan, 17 kişi jarohat olgan.
Şu kabi, Toşkentda iyun oyida Lacetti va avtobus töqnaşuvi va iyul oyida avtobus piyodani urib yuborişi oqibatida insonlar halok bölgan.
Gap avtobuslar iştirokidagi YTHlar haqida borarkan, poytaxt bunday avariyalar sodir etilişi böyiça respublikada “yaqqol peşqadam” ekani oydinlaşadi. 11 oyda Toşkent şahrida avtobuslar bilan 94 ta YTH sodir etilgan. Ularning 34 tasida avtobus haydovçilari aybdor bölgan.
Ölim bilan «töqnaşgan» piyodalar
Respublikada sodir etilayotgan avariyalar tahlilida piyodalarni urib ketiş holati ham «yetakçi» örinda turadi. Bularning aksariyatiga boşqaruvni yöqotiş, svetoforning taqiqlovçi çiroğida harakatlaniş hamda piyodalar ötiş joyida yöl bermaslik, haydovçilik guvohnomasi bölmagan yoki mast holatda maşina boşqariş kabi qoidabuzarliklar sabab bölgan.
Şunday ayançli YTHlardan biri 2023 yilning yanvar oyida Yakkaboğ tumanida sodir bölgan: Nexia-2 maşinasi yölni kesib ötayotgan tört kişini urib yuborgan. Ma’lum bölişiça, haydovçining atigi bir yillik tajribasi bölgan va u Toşkent-Qaşqadaryo yönalişida odam taşiş bilan şuğullangan.
YTH sodir bölgan nuqtada piyodalar harakatlanişi uçun maxsus yöl belgilari örnatilgan bölib, er-xotin ikki farzandini kötarib ötayotgan bölgan. Yöl örtasida ularni Toşkent yönalişidan kelayotgan Nexia-2 maşinasi urib yuborgan va oila a’zolarining barçasi halok bölgan.
May oyida Toşkent viloyatining Olmaliq şahrida svetoforning qizil çiroğida harakatlangan Damas çorrahaning piyodalar ötiş joyidan yölni kesib ötayotgan ikki öquvçi qizni urib yuborgan. Qizlardan biri oradan 8 kun ötib, şifokorlarning sa’y-harakatlariga qaramay vafot etgan.
May oyida sodir bölgan yana bir holatda Toşkentda Cobalt töxtab turgan «Jiguli» bilan töqnaşgan va uç piyodani urib yuborgan. Piyodalardan biri şifoxonada vafot etgan.
Iyun oyida esa Toşkent viloyatining Qibray tumanida mast haydovçi «VAZ-2106» avtomaşinasi bilan uç nafar bolani urib yuborgan. YTH oqibatida 2009 yilda tuğilgan piyoda halok bölgan, ikki nafar piyoda turli tan jarohatlari olib şifoxonaga yotqizilgan.
Ommaviy avariyalar
2023 yildagi YTHlar orasida bir neçta maşina iştirokidagi avariyalarni ham köriş mumkin. Ularning aksariyati Toşkent şahrida sodir bölgan.
Jumladan, aprel oyida Toşkent şahrining Yunusobod tumani KHAY - Şarof Raşidov köçalari kesişgan çorrahada ommaviy yöl-transport hodisasi sodir bölgan. Ma’lumotga köra, uşbu YTHda «KamAZ», Isuzi, Howo, «ZIL» rusumli yuk avtomaşinalari hamda Lacetti, Tracker-2, Nexia-3, Epica, 2 ta Cobalt, 2 ta Spark avtomaşinalari özaro töqnaşib ketgan. Bunga «KamAZ» yuk maşinasining çorrahaga yaqinlaşayotgan vaqtda tormozi işlamay qolgani sabab bölgan.
May oyida esa poytaxtning Yunusobod tumani Moyqörğon köçasida 6 ta maşina iştirokida YTH sodir etilgan. Bunda Malibu-2, BYD SONG, «VAZ-2105», Lacetti, Nexia-3 rusumli yengil maşinalar va «ZIL» rusumli yuk maşinasi töqnaşgan.
Şu kabi, aprel oyida Şayxontohur tumanida 5 ta, iyun oyida Qöyliq köprigi ustida 5 ta, mart oyida Sergeli tumanida 5 ta hamda aprel oyida Şayxontohur tumani Furqat köçasida 4 ta maşina iştirokida YTH sodir bölgan.
Ommaviy avariyalar boşqa hududlarda ham uçragan. Masalan, iyul oyida Jizzaxda 7 ta maşina töqnaşib ketgan. Oqibatda ikki kişi vafot etgan.
«Yölini yöqotgan» maxsus maşinalar
Yakuniga yetayotgan yilda maxsus transport vositalarining YTHga uçraşi holatlari ham kuzatilgan.
Masalan, may oyida Farğona viloyatining Quvasoy şahrida Milliy gvardiya qöriqlaş boşqarmasi tezkor harakatlanuvçi guruh avtotransporti va tez tibbiy yordam maşinasi örtasida YTH sodir bölgan.
Iyun oyida esa Buxoro-Urganç avtotrassasida UzAuto Motors treyleri YTHga uçragan. Ma’lum qilinişiça, voqea 14 iyun kuni soat 11:40 da röy bergan. UzAuto Motors avtoparkiga tegişli treyler yuk maşinasiga borib urilgan. YTH oqibatida avtovoz kabinasi şikastlangani sababli ikki haydovçi ham olingan oğir jarohatlar natijasida vafot etgan.
YTHlar “yugurib”, çoralar “yurib” bormoqda
Yöllardagi YTHlarning oldini olişga, qoidabuzar haydovçilarga qat’iyroq çora körişga qaratilgan harakatlar ham amalga oşirilmoqda.
Masalan, 2024 yil 1 yanardan aholi punktlarida barça yangi qurilayotgan ikki va undan ortiq polosali avtomobil yöllarida piyodalar ötiş yölaklarini svetoforlar bilan töliq jihozlaş majburiy etib belgilanmoqda.
Sodir etilayotgan avariyalarga yeçim sifatida qaralgan çoralardan yana biri jarima ballari bilan boğliq.
Yöl harakati qoidabuzarliklarini jarima ballari asosida baholaş tizimi joriy etiş haqidagi gaplar 2019 yilda paydo bölgandi. Öşa yilning may oyida Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari muhokamasi portalida Vazirlar Mahkamasining “Yöl harakati qoidabuzarliklarini jarima ballari asosida baholaş tizimini joriy etiş töğrisida”gi qarori loyihasi joylaştirilgan. Qaror bilan 2020 yilning 1 yanvaridan boşlab, milliy haydovçilik guvohnomasiga ega bölgan fuqarolar hamda fuqaroligi bölmagan şaxslarning yöl harakati qoidabuzarliklarini jarima ballari asosida baholaş tartibi joriy etilişi mumkinligi aytilgandi. Biroq bunday bölmadi.
2021 yilning noyabr oyida Vazirlar Mahkamasining “Yöl harakati qoidabuzarliklarini jarima ballari asosida baholaş tizimini joriy etiş töğrisida”gi qarori loyihasi e’lon qilindi. 2023 yilning 1 yanvaridan boşlab, yöl harakati qoidabuzarliklarini jarima ballari asosida baholaş tartibi joriy etilişi kutildi. Ammo negadir ikkinçi marta ham bu masala ortga surildi.
2023 yilning noyabr oyida uşbu masala yana kun tartibiga çiqdi: Oliy Majlis Qonunçilik palatasining majlisida «Yöl harakati xavfsizligi tizimi takomillaştirilişi munosabati bilan Jinoyat kodeksi, Jinoyat-protsessual kodeksi va Ma’muriy javobgarlik töğrisidagi kodeksga özgartiriş va qöşimçalar kiritiş haqida»gi qonun loyihasi körib çiqildi. Qonun bilan qoidabuzarlik sodir etganlik uçun jarima ballari hisoblaş tizimini joriy etiş va jarima ballari bir yil davomida ön ikki balldan oşgan hollarda oxirgi sodir etilgan huquqbuzarlik uçun qöşimça jazo tariqasida haydovçini transport vositasini boşqariş huquqidan mahrum qiliniş tartibini yölga qöyiş taklif qilindi. Qonun deputatlar tomonidan qabul qilingan.
Yöllarda har kuni önlab insonlar halok bölayotgan bir vaqtda YTHlarga qarşi çoralarning amaliyotga joriy etilişiga yillar sarflanmoqda.
Yöllarga inson qoni tökilmasin
2023 yilda yengil maşinalarning özaro töqnaşuvi, teplovoz va yengil maşinalar töqnaşuvi bilan boğliq YTHlar ham sodir bölgan. Ularning ayrimlari inson ölimi bilan yakunlangan.
Aslida, bu kabi YTHlarning aksariyati haydovçilarning ehtiyotsizligi, yöl qoidalariga amal qilmasligi, şoşmaşoşarligi oqibatida sodir bölmoqda. Kun.uz barçani yöllarda ehtiyot bölişga, qoidalarga va tezlik me’yorlariga amal qilişga çaqirib qoladi. Toki yöllarimizga inson qoni tökilmasin.
