Blinkenning taşrifi, sariq jilet hangomasi va çirigan olmalar - hafta dayjesti
|15:20 / 05.03.202329 93014 min
Bitta kompaniyaga 350 ta maktab, öquvçilarga esa çirigan olmami? Öqituvçi va şifokorlarga taalluqli yangi qonunlar amalda qançalik işlaydi? AQŞ hukumatidagi birinçi raqamli vazir Toşkentga nega keldi? Yakunlanayotgan hafta voqealari – Kun.uz dayjestida.
Şunçaki uzr sörattiriş bu jazo emasligini, davlat işlari uzrbozlikka emas, qat’iy qonunlarga asoslanişini tuşungan kunimiz rivojlaniş tomon katta qadam taşlagan bölamiz.
Yodingizda bölsa, dekabr oyida Qoraqalpoğistonning Törtköl va Beruniy tumanlarida maktablarning boşlanğiç sinf öquvçilariga toşday qattiq pryanik tarqatgan korxona rahbari uzr söraş bilan qutulgan edi. Ya’ni birgina uzr bilan masala yopilib ketgan, mas’ullardan heç kim bolaning tişini sindiradigan darajadagi qattiq yegulik uçun budjetdan pul tölanganiga qiziqib ötirmagandi.
Oqibatda nima böldi? Tayinli jazo bölmaganidan keyin, bunaqa holatlar davom etyapti. Qoraqalpoğiston parlamenti tomonidan Kegeyli tumanida ötkazilgan örganişlarda ma’lum bölişiça, tumandagi qator maktablarda bolalarga sifatsiz mahsulotlar va çirigan olma berilgan. Bundan taşqari, yeguliklarning miqdori ham kam bölgan, ayrim maktablarda mahsulotlar sifatini tekşirib oluvçi komissiya tuzilmagan.
Qoraqalpoğiston Jöqorği Kengesi bu boradagi örganiş işlarini butun respublikada ötkazişi, mas’uliyatsiz maktab direktorlari jazolanişini ma’lum qildi. Lekin Kun.uz suriştiruvi gap faqat direktorlarda emasligini körsatyapti. Gap şundaki, Qoraqalpoğistondagi 716 ta maktabdan salkam 350 tasiga yegulik yetkazib beriş huquqi bitta korxonaga berib yuborilgan. Natijada yeguliklar sovutkiçli maxsus maşinalarda taşilişi kerak degan talab bajarilmagan. Aniqroq aytganda, qonunçilikdagi bu talabning bajarilmasligi avvalboşdayoq ma’lum bölgan. Kegeylidagi sifatsiz mahsulotlar tarqatilgan maktablar ta’minoti ham “Tabassum Nukus” nomli aynan şu korxonaga topşirilgan. Ya’ni çirigan olma boşqa tumanlardagi maktablarga ham tarqatilgan bölişi mumkin.
Bundan taşqari, yana yuzdan ortiq maktabda öquvçilarni professional keytering kompaniyasi emas, quruvçi kompaniya ovqatlantiryapti. Bunday deyişimizga sabab, tenderlarning yana bir yirik ğolibi bölmiş “Alliance Aral-S” firmasining asosiy faoliyat yönalişi – oziq-ovqat emas, turar joy binolarini quriş.
Eslatib ötamiz, Qoraqalpoğiston va Xorazmda boşlanğiç sinf öquvçilariga budjet hisobidan yegulik beriş ötgan yili boşlandi. Hujjatlarda
Mavzuga oid
“soğlom ovqat” deb atalgan narsa “suxoy payok” bölib çiqqani köpçilikni ajablantirgan edi. Bu yil sentabrdan boşlab bunday tartib Özbekistondagi hamma maktablarda yölga qöyiladi, buning uçun budjetdan 200 mln dollardan ortiq mablağ ajratiladi. Buni esa hamma ham qöllab-quvvatlayotgani yöq.
Taşabbus tarafdorlarining fikriça, bolalarning maktabda yengil nonuşta yoki tuşlik qilib olişi foydadan xoli emas; faqatgina jarayon töğri taşkil qilinişi kerak, toki bolalarning haqi amaldorlarning oşqozoniga borib tuşmasin. Tanqidçilar esa budjet pulini qayerga sarflaş böyiça prioritetlarni töğri belgilaşga çaqiryapti. Masalan, Xorazm va Qoraqalpoğistondagi maktablarning 419 tasida bufet ham, oşxona ham yöq. Hatto çoy damlaş va öşa berilayotgan olmalarni yuviş uçun ham şaroit yetarli emas. Normal hojatxona haqida esa gapirmasa ham böladi.
Toşkentda maktablarga içki işlar xodimlari biriktirildi
Bolalar mavzusini davom ettiramiz. Şu hafta Toşkentdagi hamma maktablarga içki işlar xodimlari biriktirildi. Ular ertalab soat 7:00da maktabga kelib, kun davomida maktab va uning atrofidagi köçalarda patrullik qiladi. Bolalar maktabdan qaytadigan paytda ayniqsa odam kam yuradigan köçalar alohida nazorat ostida böladi.
Bundan taşqari, içki işlar organlarining maktablardagi vakillari – voyaga yetmaganlar masalalari böyiça inspektor-psixologlar sinflarning Telegram'dagi guruhlariga qöşildi.
Şahar içki işlar boş boşqarmasining ma’lum qilişiça, oxirgi paytlarda poytaxtda bolalarning öğirlab ketilişi haqida feyk xabarlar köp tarqalayotgani sababli şunday qarorga kelingan. Patrullik xizmati bolalarning xavfsizligini ta’minlaşi, ota-onalar har qanaqa şubhali xabarlar böyiça inspektor-psixologlarga murojaat qila olişi aytilyapti.
Mas’ullarga köra, oxirgi 2 oy içida bolalarni öğirlaşga uriniş haqida 6ta xabar kelib tuşgan, lekin ularning hammasi feyk bölib çiqqan. Umuman, rasmiylarning aytişiça, Toşkentda oxirgi 5 yilda bola öğirlanişi böyiça birorta ham jinoyat qayd etilmagan.
Öqituvçini majburiy mehnatga jalb qiliş – jinoyat
Özbekistonda öqituvçilarni öz vazifasiga kirmaydigan işlarni qilişga majburlaş rasman jinoyat deb e’lon qilinyapti. Hozirgaça bu ma’muriy huquqbuzarlik edi. Şu hafta Senat ma’qullagan qonunga köra, qaysidir amaldor ma’muriy jazo olganidan keyin ham tap tortmasdan, öqituvçilarga takroran begona işlarni buyursa, ikkinçi safar jinoiy javobgarlikka tortiladi.
Jazo – hozirgi kundagi bazaviy hisoblaş miqdorida 45 mln sömdan 60 mln sömgaça jarima yoki 3 yilgaça muayyan huquqdan mahrum qiliş yoxud 3 yilgaça axloq tuzatiş işlari bölişi mumkin. Bundan taşqari, pedagog xodimning kasbiy faoliyatiga noqonuniy aralaşganlik uçun ma’muriy jarima miqdori 2 barobarga oşirilyapti.
Rasmiylarning aytişiça, bu qonun pedagoglarni bölar-bölmas tadbirlarga noqonuniy jalb qiliş, har xil işçi guruhlar tarkibiga qöşiş, ulardan turli hisobot va ma’lumotlarni talab qilaveriş kabi muammolarga yeçim bölişi kerak. Lekin şunisi e’tiborliki, buni aytayotgan senatorlar avvalroq kiritilgan moddalar amaliyotda işlayaptimi-yöqmi, bu haqda gapirişmadi. Yuqorida aytganimizdek, öqituvçilar işiga aralaşişni taqiqlovçi norma ma’muriy kodeksda bungaça ham bor edi, lekin bu modda asosida neçta amaldorga neçta jarima yozilgan – noma’lum. Şunisi aniqki, bu raqamlar haqiqiy hayotdagi majburlaşlar sonidan karrasiga kam.
Senatning 2 mart kungi majlisida tibbiyot xodimlarini himoya qiliş böyiça ham yangi qonun ma’qullandi. Unga köra, tibbiyot xodimining qonuniy tibbiy faoliyatiga tösqinlik qiliş ma’muriy javobgarlik kodeksiga kiritiladi. Jarima miqdori fuqarolarga 1,5 mln sömdan 2,1 mln sömgaça böladi. Tibbiy faoliyatga tösqinlik qilgan mansabdorlar esa 2,1 mln sömdan 3 mln sömgaça jarimaga tortilişi yoki 15 sutkagaça qamalişi mumkin.
Tibbiyot xodimlariga tösqinlik uçun jazo kiritilişi haqida ançadan beri aytib kelinadi. Lekin uzoq kutilgan bu qonun ham amaliyotda nimanidir özgartirişiga işoniş qiyin. Çunki bemorning jahl ustidagi qarindoşini 1,5 mln söm jarima bilan qörqitib bölmaydi. Albatta, jismoniy kuç işlatilgan taqdirda boşqa moddalar ham qöşiladi. Lekin muammoning sabablariga qarab aytiş mumkinki, tibbiyotning sifati, tibbiyot xodimlarining obröyi va maoşi kötarilmas ekan, ularga qarşi tajovuzlar davom etaveradi.
Bu boradagi oxirgi holat şu hafta röy berdi. Toşkentning Sergeli tumanida bemorning tanişi tez yordam feldşeriga tahdid qilgan. Uni himoya qilmoqçi bölgan tez yordam haydovçisi esa kaltak tagida qolib, boş miyasi çayqalgan, burni singan. Muştumzör erkak ustidan jinoyat işi oçildi.
Sariq jilet hangomasi va tezlik pasayişi
Trotuarda ketayotgan piyodalar ham sariq rangli jilet kiyişiga töğri kelişi haqidagi xabar haftaning eng şov-şuvli voqeasi böldi. Davlat axborot agentligi içki işlar tizimidagi rasmiy mulozimning sözlariga asoslanib tarqatgan xabar tez orada rad etildi. Ma’lum bölişiça, gap faqat tarğibot haqida ketyapti.
Qisqa qilib aytganda, qoronğida köçaga piyoda çiqib ketyapsanmi, joningdan umiding bölsa, sariq jilet kiyib ol. Yöllarning holati, yoritilmasligi va avtohalokatlarning köpligi şaroitida bu albatta foydadan xoli emas.
Xayriyatki, avtohalokatlarni kamaytiriş yölida uzoq kutilgan çoralardan biri şu hafta qabul qilindi. Tasdiqlangan 2022 yilgi davlat dasturiga binoan, Toşkent va Nukus şaharlari hamda viloyatlar va tumanlarning markazida maksimal tezlik 70 km/soatdan 60 ga tuşiriladigan böldi. Bu yangilik 1 apreldan kuçga kirişi kerak. Eslatib ötamiz, dastur loyihasida tezlikni barça aholi punktlarida 60 ga tuşiriş taklif qilingandi. Bu taklif inobatga olinmadi, nega inobatga olinmagani böyiça ham hozirça biror izoh berilmadi.
Energetika xabarlari
Ai-80 markali benzinning aksiz soliğidan ozod qilinişi yil oxirigaça uzaytirildi. Natijada 1 martdan keyin ham benzin narxi özgarişsiz qoldi. Eslatib ötamiz, bu imtiyoz qişda, energiya inqirozi sabab gaz şoxobçalari uzoq vaqt yopiq bölganida benzin narxini tuşiriş uçun vaqtinça joriy etilgan edi. Endilikda Ai-80 uçun nol foizlik aksiz soliği 31 dekabrgaça amal qiladi.
1 martdan, şuningdek, Rossiyadan gaz importi ham boşlanmadi. Energetika vazirligining ma’lum qilişiça, tomonlar yöl xaritasida körsatilgan muddat içida aniq kelişuvga erişa olmagan. Bu borada qöşimça örganiş işlari ketyapti.
Oxirgi bir oy içidagi, ya’ni Rossiya bilan gaz masalasida yöl xaritasi imzolanganidan keyingi yangiliklarga qarasak, hukumat rus gaziga emas, quyoş energiyasiga köproq umid boğlayapti. Duşanba kuni Şavkat Mirziyoyev bu boradagi işlar qanaqa ketayotgani böyiça yiğiliş ötkazdi. Unda aytilişiça, hozir qurilayotgan quyoş elektr stansiyalari işga tuşirilgaç, xonadonlarga beriladigan elektr energiyasi miqdori 1,5 barobarga köpayadi. Eslatib ötamiz, bu haqda prezident parlamentga murojaatida ham aytib ötgandi. Katta stansiyalardan taşqari, tadbirkorlarning binolariga, ijtimoiy soha obektlariga va aholi uylariga jami 1,7 GW quvvatga ega quyoş panellari örnatilişi ham reja qilinyapti.
Blinken – Toşkentda
Haftaning asosiy siyosiy voqeasi – AQŞ davlat kotibi Entoni Blinkenning taşrifi böldi. U avvaliga Ostonada Markaziy Osiyo davlatlarining taşqi işlar vazirlari bilan uçraşdi, ertasiga Toşkentga kelib, prezident Şavkat Mirziyoyev qabulida böldi.
Tahlilçilarning fikriça, taşrifdan asosiy maqsad – Qozoğiston va Özbekistonni Rossiyaga sanksiyalarni aylanib ötişda yordam bermaslikka çaqirişdir. Bundan taşqari, rasman Amerikaning törtinçi darajadagi odami hisoblanuvçi Blinken öz taşrifi orqali AQŞ Markaziy Osiyo davlatlarining suvereniteti va hududiy yaxlitligini qöllab-quvvatlaşini körsatdi.
Blinken Ostonada ham, Toşkentda ham matbuot anjumanlari ötkazdi. Uning aytişiça, Markaziy Osiyo davlatlari Rossiyaga qarşi sanksiyalardan körgan yöqotişlari uçun AQŞdan kompensatsiya oladi. 25 mln dollarlik kompensatsiya mintaqamizda savdoni diversifikatsiya qiliş va iş örinlari yaratişga sarflanişi aytildi.
Amerikaning boş diplomati agar Rossiya Markaziy Osiyo davlatlariga tahdid qilsa, AQŞ qanaqa yordam beradi, degan savolga aniq javob bermadi. Davlat kotibi öz javobida Amerika Markaziy Osiyo mamlakatlariga xavfsizlikni mustahkamlaş va iqtisodiy farovonlikka erişiş uçun yordam berayotganini aytdi. Blinken Ukrainaning Rossiya bosqiniga qarşilik qila olayotganiga sabablardan biri sifatida ukrain xalqining erkinligini tilga oldi. Uning sözlariga köra, Markaziy Osiyo davlatlari ham Ukraina kabi inson huquqlari va erkinliklarini ta’minlasa, ayniqsa söz erkinligini himoya qilsa, ehtimoliy bosqin röy bergan taqdirda buning samarasi albatta körinadi.
“Rossiya bu yerda va dunyoning boşqa qismlarida juda kuçli propaganda va dezinformatsiya tizimini yaratgan. Erkin, mustaqil, oçiq ommaviy axborot vositalari uçun eng qulay şart-şaroitlarni yaratiş bunga eng yaxşi javob böladi”, – dedi Blinken Toşkentdagi matbuot anjumanida.
Entoni Blinken Toşkentga taşrifi vaqtida mahalliy ommaviy axborot vositalari orasidan Kun.uz'ga eksklyuziv intervyu berdi. Intervyuni ingliz va özbek tillarida YouTube kanalimizda tomoşa qiling.
Bu hafta yana nimalar röy berdi?
Sirdaryo tumani hokimi öquvçi qizlarga non yopişni örgatiş taşabbusi bilan çiqib, tanqidga qoldi. U odamlar uyida non yopmaydigan bölib ketgani, natijada dalada ğözapoya qolib ketayotganini aytdi. Tanqidçilarning fikri esa tuşunarli: odamlar öz uyida non yopişi – kambağallikning belgilaridan biri. Rivojlangan jamiyatda hamma öz işini qiladi. Özi uçun non yopiş, özi uçun kiyim tikiş va hokazolar farovon jamiyatlar uçun begona. Insoniyat mehnat taqsimoti qançalik foydali ekanini ibtidoiy davrlardayoq tuşunib bölgan.
Yangilangan Malibu XL avtomobilining narxi e’lon qilindi. Birozoşgannarxlar – 375 mln sömdan 419 mln sömgaça. Damas, Cobalt va Gentra uçun esa salkam uç oydan beri şartnoma berilmayapti. UzAuto Motors qatorasiga törtinçi yil aynan mart oyida narxlarni oşirişga tayyorlanyapti.
Diniy qöşiq uçun 5 yilga qamalgan Sardor Rahmonqulov ozodlikka çiqarildi. 21 yoşli yigit 3 yil oldin Telegram orqali sinfdoşiga naşida yuborgani uçun 5 yilga ozodlikdan mahrum qilingandi. Payşanba kuni apellyatsiya sudi hukmni şartli jazoga özgartirib, 2 yil sinov muddati bilan ozodlikka çiqardi. Ozodlikka çiqqan Sardor uni qöllagan hammaga rahmat aytib, IT bilan şuğullanişda davom etişini bildirdi.
Toşkent markazida, sobiq MXX binosining örnida 22 qavatli mehmonxona quriladigan böldi. Binoni 2 yil oldin sobiq taşqi işlar vaziri Abdulaziz Komilovning öğli Doniyor Komilovga tegişli kompaniya xususiylaştirib olgandi. Şu kompaniya otel quriş böyiça Radisson mehmonxonalar guruhi bilan kelişuv tuzgan. Şunisi e’tiborliki, ötgan oyda prezident Şavkat Mirziyoyev Toşkent şahrida yangi qurilişlarni boşlaşga vaqtinça moratoriy kiritilişini e’lon qilgandi.
Saytimizda haftaning eng köp öqilgan xabarlaridan biri – Töra Bobolovning yangi lavozimi ma’lum böldi. Surxondaryoningsobiq hokimiSavdo-sanoat palatasi raisining birinçi örinbosari etib tayinlandi. U bundan taşqari Özbekiston-Ozarboyjon işbilarmonlar kengaşining Özbekiston tomonidan hamraisi degan lavozimni ham egalladi. Eslatib ötamiz, Bobolov bir qator mojarolardan keyin, dekabr oyida hokimlikdan olingandi.
